Katholieke doopboeken: zo lees je ze
1 Martij, infans Pieter
Katholieke doopboeken zijn de registers waarin de pastoor elke doop opschreef, meestal in het Latijn. Er staan de doopdatum, de naam van het kind, de ouders en de peter en meter in. Vóór de burgerlijke stand van 1811 zijn ze voor katholieke families de belangrijkste bron om een stamboom terug te volgen.
Wat er in een katholiek doopboek staat, de belangrijkste Latijnse woorden en een echt voorbeeld.
Wat is een katholiek doopboek?
Een doopboek is een register van dopen. De katholieke kerk schreef sinds het Concilie van Trente (1545–1563) voor dat elke parochie zo’n register bijhield. In de meeste streken zijn ze pas bewaard vanaf het begin of midden van de zeventiende eeuw.
Een katholieke inschrijving is vaak kort: de datum, de naam van het kind, de ouders en de doopgetuigen. De geboortedatum staat er lang niet altijd bij. Kinderen werden meestal snel na de geboorte gedoopt.
Een voorbeeld: Schipluiden, 1741
In het katholieke doopboek van Schipluiden staat op 1 maart 1741:
‘1 Martij, infans Pieter, Par: Leendert Verrek en Anna hofhuys, Sus: Ot hofhuys …’
Zo lees je dat:
- 1 Martij: 1 maart. Maandnamen staan in het Latijn.
- infans Pieter: het kind Pieter.
- Par: (parentes): de ouders, Leendert Verrek en Anna Hofhuys.
- Sus: (susceptor): de peter of doopgetuige, hier Ot Hofhuys.
Direct daaronder staat de doop van Marijtje Olierook. Ruim twintig jaar later, in 1764, trouwden die twee kinderen met elkaar. Zo’n vondst zie je alleen als je de bladzijde zelf bekijkt, niet alleen de index.
Latijnse woorden in doopboeken
| Latijn | Betekenis |
|---|---|
| baptizatus / baptizata | gedoopt (jongen / meisje) |
| infans | kind |
| parentes, par. | ouders |
| pater / mater | vader / moeder |
| susceptor, sus., susc. | doopheffer, peter |
| patrinus / patrina | peter / meter |
| testes | getuigen |
| filius / filia legitimus, -a | wettige zoon / dochter |
| illegitimus, proles naturalis | onwettig of natuurlijk kind |
| gemini | tweeling |
| eodem die | op dezelfde dag |
| sub conditione | onder voorwaarde: opnieuw gedoopt na een nooddoop |
Ook voornamen staan vaak in het Latijn: Jan wordt Joannes, Hendrik wordt Henricus, Leendert wordt Leonardus. Iemand die als Petrus Josephus is gedoopt, heette thuis misschien gewoon Piet. Zoek daarom ook op de Latijnse vorm.
Katholieken in de Republiek
In de Republiek was de hervormde kerk de officiële kerk. Een huwelijk telde wettelijk alleen als het in de hervormde kerk of voor het gerecht was gesloten. Katholieke paren trouwden daarom vaak twee keer: voor de wet bij de hervormde kerk of het gerecht, en voor hun geloof bij de eigen pastoor. Ze werden daardoor niet hervormd.
Voor jou betekent dat: zoek een katholiek huwelijk in beide registers. Het ene kan meer gegevens geven dan het andere. Zo staat het huwelijk van Leonardus Verek en Anna Ofhuis op 20 september 1739 in het trouwboek van Schipluiden.
Nooddoop en dubbele inschrijvingen
Was een pasgeboren kind in levensgevaar, dan mocht de vroedvrouw het meteen dopen. Bleef het kind leven, dan doopte de pastoor het later nog eens sub conditione, onder voorwaarde. Zie je die woorden, dan weet je dat de geboorte moeilijk was.
Waar vind je katholieke doopboeken?
- Zoek op naam in WieWasWie of Open Archieven. Veel doopboeken zijn geïndexeerd, ook met Latijnse namen.
- Bekijk de scan. De index geeft niet alles. Peters en meters zijn vaak familie: een spoor naar de vorige generatie.
- Kijk bij het archief van de streek. Doopboeken van vóór 1811 liggen meestal bij regionale archieven, bij de DTB-registers.
- Kijk op FamilySearch voor scans die nog niet zijn geïndexeerd.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat betekent ‘Sus’ in een doopboek?
Susceptor: de peter of doopgetuige, degene die het kind ten doop hield. Vaak was dat een familielid.
Waarom staat de naam in het Latijn?
Katholieke registers werden in het Latijn bijgehouden, ook de voornamen. Jan staat er als Joannes, Hendrik als Henricus.
Staat de geboortedatum in een doopboek?
Niet altijd. Vaak alleen de doopdatum. Kinderen werden meestal kort na de geboorte gedoopt.
Waarom vind ik een katholiek huwelijk in een hervormd trouwboek?
In de Republiek was alleen een huwelijk in de hervormde kerk of voor het gerecht wettig. Katholieken trouwden daar voor de wet, en daarnaast in hun eigen kerk.
Bronnen
- Informatieblad Latijn bij genealogie, Regionaal Archief Tilburg
- Quick tip: Names are different in Latin, Dutch Genealogy
- Quick tip: check Dutch Reformed records for Catholics, Dutch Genealogy
- Dutch term: Doopboek (Trente, noodoop), Dutch Genealogy
- Drie eeuwen Verreck: RK-doopboek Schipluiden, 1 maart 1741; trouwboek Schipluiden, 20 september 1739
Liever laten uitzoeken?
Wij lezen de doopboeken en akten van je voorouders en zetten de transcriptie in je familieboek.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord