Oude maandnamen in akten: 7ber, louwmaand en meer
den 20 7ber
In oude akten staat vaak 7ber, 8ber, 9ber of Xber. Dat zijn september, oktober, november en december: in de oude Romeinse kalender waren dat de zevende tot de tiende maand. Daarnaast kom je oude Nederlandse namen tegen, zoals louwmaand voor januari, sprokkelmaand voor februari en slachtmaand voor november.
Een overzicht van alle oude maandnamen en afkortingen, en waar je op moet letten bij oude data.
Waarom staat 7ber voor september?
De Romeinse kalender begon oorspronkelijk in maart. September was de zevende maand (septem is zeven), oktober de achtste (octo), november de negende (novem) en december de tiende (decem). Toen januari en februari vooraan kwamen, bleven de namen hetzelfde.
Schrijvers kortten de namen af met het cijfer en de uitgang: 7ber, 8ber, 9ber en 10ber, vaak ook Xber met het Romeinse cijfer X. Wie dat niet weet, leest 7ber gemakkelijk als juli.
Alle maandnamen op een rij
| Nu | Oude Nederlandse naam | Latijn (in doopboeken) | Afkorting |
|---|---|---|---|
| januari | louwmaand | Januarii | 1 |
| februari | sprokkelmaand | Februarii | 2 |
| maart | lentemaand | Martii (Martij) | 3 |
| april | grasmaand | Aprilis | 4 |
| mei | bloeimaand | Maii | 5 |
| juni | zomermaand | Junii | 6 |
| juli | hooimaand | Julii | 7 |
| augustus | oogstmaand | Augusti | 8 |
| september | herfstmaand | Septembris | 7ber |
| oktober | wijnmaand | Octobris | 8ber |
| november | slachtmaand | Novembris | 9ber |
| december | wintermaand | Decembris | 10ber of Xber |
De oude Nederlandse namen verschilden per streek en per tijd. In oudere lijsten zie je ook andere namen, zoals koornmaand of zaaimaand. Twijfel je, kijk dan naar de volgorde van de data in het register: de inschrijvingen staan meestal op datum.
Latijnse maanden in doopboeken
In katholieke doopboeken staan de maanden in het Latijn, meestal in de tweede naamval: Martii betekent ‘van maart’. Een dubbele i werd vaak als ij geschreven. Zo staat er in het doopboek van Schipluiden: ‘1 Martij, infans Pieter’, op 1 maart 1741. Lees meer in katholieke doopboeken lezen.
Oude stijl en nieuwe stijl
Er speelt nog iets: de overstap van de juliaanse naar de gregoriaanse kalender. Daarbij sprong de datum tien of elf dagen vooruit. Niet elk gewest deed dat tegelijk:
- Holland, Zeeland en Brabant stapten al rond 1582–1584 over.
- Gelderland, Utrecht, Overijssel, Friesland en Groningen volgden pas rond 1700–1701. Groningen was al eens overgestapt en ging daarna weer terug.
Rond 1699 liepen de data in Brabant en Gelderland dus meer dan tien dagen uit elkaar. Zie je in een register ineens een sprong van dagen, of de aanduiding oude stijl of nieuwe stijl, dan weet je waarom.
Andere woorden bij data
Naast de maandnamen kom je bij data nog meer vaste woorden en afkortingen tegen:
| Woord | Betekenis |
|---|---|
| eodem die | op dezelfde dag (Latijn) |
| pridie | de dag ervoor (Latijn) |
| hodie | vandaag (Latijn) |
| anno Domini, A.D. | in het jaar des Heren: het jaartal volgt |
| circa | ongeveer |
| dito, do. | hetzelfde als hierboven |
Vooral eodem die en dito zijn verraderlijk. Ze verwijzen naar de regel erboven. Lees dus altijd de inschrijving ervoor, anders mis je de datum.
Tips voor oude data
- Lees de hele bladzijde. De maand staat soms alleen bij de eerste inschrijving van die maand.
- Let op het jaar. Het jaartal staat vaak alleen bovenaan de bladzijde of bij de eerste inschrijving van het jaar.
- Doop is niet geboorte. In een doopboek staat meestal de doopdatum, niet de geboortedatum.
- Schrijf de bron erbij. Noteer de datum zoals hij er staat, bijvoorbeeld ‘20 7ber 1739’, en daarnaast je vertaling.
Meer woorden uit oude akten vind je in oude akten lezen.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Welke maand is 7ber?
September. 8ber is oktober, 9ber november en 10ber of Xber december.
Welke maand is louwmaand?
Januari. Sprokkelmaand is februari, slachtmaand november en wintermaand december.
Wat betekent Martij in een doopboek?
Van maart: de Latijnse maandnaam Martii, met ij geschreven voor ii.
Waarom kloppen data rond 1700 soms niet?
Omdat niet alle gewesten tegelijk overstapten op de gregoriaanse kalender. Holland en Zeeland deden dat rond 1582, de oostelijke en noordelijke gewesten pas rond 1700.
Bronnen
- Numbers and Calendar, BYU Script Tutorial: Dutch Handwriting
- A tale of two calendars, Dutch Genealogy
- Quick tip: Check the calendar, Dutch Genealogy
- Hoe de maanden genoemd? (1893), DBNL
- Informatieblad Latijn bij genealogie, Regionaal Archief Tilburg
- Drie eeuwen Verreck: RK-doopboek Schipluiden, 1 maart 1741; trouwboek Schipluiden, 20 september 1739
Liever laten uitzoeken?
Wij maken van een paar namen een gedrukt familieboek, met verhalen en akten. Vanaf €34,50, betalen pas na je akkoord.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord