Roepnamen bij doopnamen: hoe heette opa echt?
In de akte Leonardus, thuis Leendert
Een roepnaam is de naam waarmee iemand in het dagelijks leven werd aangesproken. In akten staat vaak de officiële doopnaam, zeker bij katholieken: Johannes voor Jan, Petrus voor Piet, Cornelia voor Neeltje. Rond 1950 had ongeveer twee op de drie Nederlanders een roepnaam die anders was dan de eerste voornaam. Zoek daarom altijd op beide vormen.
Waarom de naam in de akte vaak anders is dan de naam die de familie kende, met een tabel van doopnamen en roepnamen.
Doopnaam en roepnaam
Je opa heette Jan. Maar in zijn geboorteakte staat Johannes. Dat is heel gewoon. De naam in de akte is de officiële naam of doopnaam. De naam die thuis en in het dorp werd gebruikt, is de roepnaam.
Taalkundigen Gerrit Bloothooft en David Onland onderzochten de voornamen en roepnamen van ongeveer anderhalf miljoen Nederlanders. Rond 1950 had ongeveer twee op de drie mensen een roepnaam die anders was dan de eerste voornaam. Nu is dat minder dan tien procent. Bij je ouders en grootouders kom je het verschil dus vaak tegen.
Waarom katholieke namen eindigen op -us en -a
Katholieke pastoors schreven de doop vaak in het Latijn. Van Pieter maakten ze Petrus, van Neeltje Cornelia. Mannennamen eindigen in het Latijn meestal op -us, vrouwennamen op -a. Veel katholieke families gaven die Latijnse vorm later ook op bij de burgerlijke stand. In het dagelijks leven bleef de gewone Nederlandse vorm in gebruik.
Een mooi voorbeeld staat in het familieboek Drie eeuwen Verreck. In het trouwboek van Schipluiden van 20 september 1739 staat Leonardus Verek. Anderhalf jaar later, in het katholieke doopboek van 1 maart 1741, heet dezelfde vader Leendert Verrek. Eén man, twee namen, en ook twee spellingen van de achternaam. Meer hierover bij katholieke doopboeken.
Na 1811 gaf de vader de geboorte aan bij de gemeente. Hij kon dan ook gewoon de roepnaam opgeven. Bloothooft en Onland zien dat de naam Gerardus na 1810 sterk daalt en Gerrit juist stijgt.
Roepnamen bij mannennamen
De tabel geeft per doopnaam roepnamen die in de bronnen genoemd worden. Het zijn voorbeelden, geen vaste regels. In de laatste kolom staat de bron: G = Graaf, Nederlandsche doopnamen (1915); D = Dutch Genealogy; B = Bloothooft en Onland (2019). Graaf schrijft vrouwennamen in de oude vorm, zoals Trijntjen; hier staat de vorm van nu.
| Doopnaam | Roepnamen | Bron |
|---|---|---|
| Johannes | Jan, Hannes, Hans, Johan | D, G, B |
| Petrus | Piet, Peter | D, G, B |
| Leonardus | Leendert, Leen | G |
| Cornelis, Cornelius | Kees | G, B |
| Nicolaus | Klaas | G |
| Jacobus | Jaap, Japik | G |
| Adrianus | Arie, Aart, Ad, Janus | G, D |
| Gerardus | Gerrit, Gerard | G, B |
| Wilhelmus | Willem, Wim | G, B |
| Hendrikus, Henricus | Hendrik, Hein, Henk | G, D |
| Theodorus | Dirk, Theo, Dorus | D, B |
| Bartholomeus | Bart, Mees | G, D |
| Antonius | Toon | G |
| Josephus | Joop | G |
| Hubertus | Huib | G |
| Stephanus | Steven | G, D |
| Franciscus | Frans | B |
| Justus | Joost | G |
| Hermannus | Harmen | G |
| Walterus | Wouter, Wout | G |
| Quirinus | Krijn | G |
| Aegidius | Gillis | G |
| Gislebertus | Gijsbert, Gijs | G |
| Matthias | Matthijs, Thijs | D |
Roepnamen bij vrouwennamen
| Doopnaam | Roepnamen | Bron |
|---|---|---|
| Maria | Marijtje, Mietje, Maartje, Ria, Riet | G, B |
| Catharina | Trijntje, Katrijn, Kaatje, Toos | G, D |
| Cornelia | Neeltje, Keetje, Nel, Corrie | G, D, B |
| Johanna | Jannetje, Jaantje, Janna, Joke | G, D, B |
| Adriana | Jaantje, Sjaan | D |
| Elisabeth | Liesbet, Lijsje, Betje, Els | G, B |
| Margaretha | Grietje, Margriet | G, D |
| Gertrudis | Geertruida, Geertje, Trui | G, D |
| Magdalena | Lena, Leentje | G, D |
| Petronella | Nel, Petra | D, B |
| Wilhelmina | Mien, Wilma | D, B |
| Christina | Stijntje, Stientje | G |
| Antonia | Teuntje | G |
| Anna | Antje, Annigje, Annie | G, B |
| Clara | Klaartje | G |
| Aleida | Aaltje, Elen | G, D |
Let op: sommige roepnamen horen bij meer doopnamen. Jaantje kan bij Johanna horen, maar ook bij Adriana. Nel kan Cornelia of Petronella zijn. En Leen kan Leonardus zijn, maar Leentje ook Magdalena of Helena. Kijk daarom altijd naar de geboortedatum en de ouders.
Zo zoek je met roepnamen
- Zoek op beide vormen. Zoek op Johannes én op Jan, op Cornelia én op Neeltje. Op WieWasWie en Open Archieven staat de naam zoals die in de akte is overgenomen.
- Denk aan de tweede voornaam. In het onderzoek van Bloothooft en Onland kwam ruim acht procent van de roepnamen van de tweede voornaam. In het familieboek trouwt in 1899 Petrus Willebrordus Verreck. Een Petrus heette vaak Piet, maar de familie kan hem ook bij zijn tweede naam hebben genoemd. Alleen een andere bron, zoals een bidprentje of een familiebericht, vertelt het zeker.
- Vraag het de familie. Oudere familieleden weten vaak hoe iemand echt genoemd werd. Gebruik onze interviewvragen.
- Let op de streek. Roepnamen verschillen per gebied. Catharina werd via Cato in delen van het zuiden Toos. Gerrit kwam veel voor op de Veluwe, in Salland en Twente; in katholieke streken was Gerardus gewoner.
Ook de achternaam verandert soms. Bij een vadersnaam zoals Janszoon lees je meer bij patroniem.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een doopnaam en een roepnaam?
De doopnaam is de officiële naam in het doopboek of de akte. De roepnaam is de naam waarmee iemand thuis en op straat werd aangesproken, zoals Jan voor Johannes.
Waarom staat mijn opa als Johannes in de akte terwijl iedereen hem Jan noemde?
Johannes is de Latijnse vorm van Jan. Vooral katholieke families gaven de Latijnse doopnaam op als officiële naam. Thuis gebruikten ze de Nederlandse vorm.
Kan een roepnaam van de tweede voornaam komen?
Ja. In een groot onderzoek naar voornamen kwam ruim acht procent van de roepnamen van de tweede voornaam, en bijna twee procent van een latere voornaam.
Is Jaantje een roepnaam voor Johanna of voor Adriana?
Allebei komt voor. Kijk daarom naar de geboortedatum, de ouders en andere akten om zeker te weten om wie het gaat.
Bronnen
- Nederlandsche doopnamen naar oorsprong en gebruik, J.J. Graaf (Bussum 1915), Project Gutenberg (naamwijzer)
- Voornamendrift (34): een corpus van roepnamen en voornamen, G. Bloothooft en D. Onland, Neerlandistiek (2019)
- Voornamendrift (45): twee eeuwen Gerrit, Gerard en Gerardus, G. Bloothooft en D. Onland, Neerlandistiek (2019)
- Most Catholic names end in -us or -a, Dutch Genealogy
- Dutch term: roepnaam, Dutch Genealogy (Catharina, Cato, Toos; Wilhelmina, Mien)
- Unexpected nicknames, Dutch Genealogy
- English versions of Dutch first names, Dutch Genealogy
- Drie eeuwen Verreck: trouwboek Schipluiden 1739 (Leonardus Verek), RK-doopboek Schipluiden 1741 (Leendert Verrek), huwelijk 1899 Petrus Willebrordus Verreck
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken je voorouders op in de archieven en maken er een gedrukt familieboek van, met verhalen en echte akten. Vanaf €34,50, betalen pas na je akkoord.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord