Wat is een patroniem?
Elke generatie een andere naam
Een patroniem is een naam die is afgeleid van de voornaam van de vader. Willem Janszoon was de zoon van Jan; zijn zoon Thomas heette Thomas Willemszoon. Zo veranderde de naam elke generatie. Vooral in Friesland, Groningen en Drenthe gebruikten veel mensen tot 1811 een patroniem in plaats van een vaste achternaam.
Hoe patroniemen werken, hoe je ze herkent in akten, en hoe je ermee zoekt.
Wat is een patroniem?
Een patroniem of vadersnaam zegt van wie je een kind bent. Het is de voornaam van de vader, met een uitgang als -szoon of -sdochter. Een patroniem is dus geen familienaam: het verandert elke generatie.
| Persoon | Vader | Zo heet hij |
|---|---|---|
| Willem | Jan | Willem Janszoon |
| Thomas, zoon van Willem | Willem | Thomas Willemszoon |
Bij dochters ging het net zo: de dochter van Pieter heette bijvoorbeeld Pietersdochter.
Zo staat het in de akten
In oude akten zijn patroniemen vaak afgekort. Je ziet bijvoorbeeld Jansz. of Janszn voor Janszoon en Pietersdr. voor Pietersdochter. Soms staat er alleen de vadersnaam met een -s of -se erachter, zoals Jans of Janse.
Een patroniem kon ook naast een achternaam staan. In Noord-Brabant gebruikten mensen vaak allebei. Lees meer over oude afkortingen bij oude akten lezen.
Hoe weet je of je met een patroniem te maken hebt? Kijk of de naam overeenkomt met de voornaam van de vader. En kijk of de naam in de volgende generatie verandert. Is dat zo, dan is het geen vaste achternaam.
Waar en tot wanneer?
Patroniemen werden in heel Nederland gebruikt, maar vooral in het noorden bleven ze lang de gewone vorm: in Friesland, Groningen, Drenthe en het noorden van Overijssel. Daar hadden veel mensen nog geen vaste achternaam.
Daar kwam in 1811 een einde aan. Iedereen moest toen een vaste achternaam laten registreren. Wie dat nog niet had gedaan, moest het in 1825 alsnog doen. Veel families maakten van het patroniem hun achternaam. Zo ontstonden namen als Jansen en Janssen.
Tips om met patroniemen te zoeken
- Gebruik het patroniemveld. Op sommige zoeksites is er een apart veld voor het patroniem. Zoek je een patroniem in het veld voor de achternaam, dan vind je vaak niets.
- Zoek ook in het achternaamveld. Bij het overnemen van akten (indexeren) is het patroniem soms toch als achternaam ingevoerd.
- Zoek op de vader. Ken je de voornaam van de vader, dan ken je het patroniem van zijn kinderen.
- Let op de overgang rond 1811. Dezelfde persoon kan vóór 1811 met een patroniem en daarna met een achternaam in de akten staan.
Een patroniem helpt ook
Een patroniem lijkt lastig, maar het geeft je een extra gegeven: de voornaam van de vader. Zo kun je twee mensen met dezelfde voornaam uit elkaar houden, en weet je meteen hoe je in de vorige generatie verder zoekt. Heet iemand Willem Janszoon, dan zoek je in de generatie daarvoor naar een vader die Jan heette.
Meer over hoe achternamen ontstonden lees je bij herkomst van je achternaam en Nederlandse achternamen.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat betekent Jansz. in een akte?
Janszoon: zoon van Jan. Het is een afkorting van een patroniem, geen vaste achternaam.
Is Jansen een patroniem?
Van oorsprong wel: zoon van Jan. Maar nu is het een vaste achternaam die van ouder op kind overgaat.
Wanneer verdwenen de patroniemen?
In 1811 werd een vaste achternaam verplicht. In 1825 moest wie nog geen achternaam had laten registreren, dat alsnog doen.
Waarom vind ik mijn voorouder niet terug na 1811?
Misschien heeft hij toen een nieuwe achternaam gekozen. Zoek in de registers van naamsaanneming uit 1811 of 1825, of zoek op zijn voornaam en die van zijn kinderen.
Wat is een matroniem?
Een naam die is afgeleid van de voornaam van de moeder. Die kwamen veel minder vaak voor dan patroniemen.
Bronnen
- Dutch term: patroniem, Dutch Genealogy
- Patronymics, Dutch Genealogy (gebruik in Friesland, Groningen, Drenthe en Brabant)
- The misunderstood patronymic Jansz or Janszoon, Dutch Australian Cultural Centre
- Quick tip: patronymics are often misindexed, Dutch Genealogy
- Name taking records, Dutch Genealogy (naamsaanneming 1811, 1813 en 1825)
- Hoe zijn achternamen ontstaan?, MAX Vandaag
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken je voorouders op in de archieven en maken er een gedrukt familieboek van, met verhalen en echte akten. Vanaf €34,50, betalen pas na je akkoord.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord