De Franse tijd en de invoering van de burgerlijke stand
Vanaf nu schreef de gemeente het op
In de Franse tijd (1795-1813) kreeg Nederland de burgerlijke stand: de gemeente schreef voortaan elke geboorte, elk huwelijk en elk overlijden op. In Limburg en delen van Zeeland en Brabant gebeurde dat al vanaf 1796, in de rest van het land in 1811. Ook vaste achternamen werden toen verplicht.
Wat er veranderde, waarom het niet overal tegelijk ging, en wat dat betekent als je voorouders zoekt.
De Franse tijd in jaartallen
| Jaar | Wat gebeurde er |
|---|---|
| 1795 | De stadhouder vlucht. Met het Haags Verdrag van 16 mei 1795 komt de Republiek onder Franse invloed: de Bataafse Republiek. |
| 1796 | Burgerlijke stand in Limburg en in delen van Zeeland en Brabant. |
| 1806 | Lodewijk Napoleon, broer van Napoleon, wordt koning van Holland. |
| 1810 | Op 9 juli 1810 wordt Holland ingelijfd bij het Franse keizerrijk. |
| 1811 | Burgerlijke stand in de rest van het land. Ook vaste achternamen worden verplicht, en voor de dienstplicht worden lijsten van mannen aangelegd. |
| 1813 | De Fransen vertrekken. Op 30 november 1813 komt erfprins Willem terug. |
Waarom 1796 in het zuiden en 1811 elders?
De burgerlijke stand is een Frans systeem. Het kwam pas naar een gebied als dat onder Franse wetten viel. Limburg en delen van Zeeland en Brabant gingen daarin voorop: daar begon de burgerlijke stand al in 1796. In de rest van het land kwam ze er pas na de inlijving bij Frankrijk, in de loop van 1811. Op 18 november 1811 was de invoering in heel Nederland rond.
Voor je zoektocht betekent dat: in Limburg of Zeeuws-Vlaanderen vind je soms al akten van rond 1800, terwijl je in Holland of Friesland tot 1811 in de kerkboeken zoekt.
Wat veranderde er?
- De staat registreert, niet de kerk. Tot dan schreven kerken dopen, huwelijken en begrafenissen op in de DTB-registers. In 1811 moesten de kerken die boeken inleveren bij de gemeente.
- Meer gegevens. Een akte van de burgerlijke stand noemt geboortedata, leeftijden, beroepen, ouders en getuigen. In een doopboek staat vaak alleen de doop.
- Trouwen bij de gemeente. Het burgerlijk huwelijk werd ingevoerd. Een kerkelijk huwelijk was daarna niet meer genoeg.
- Vaste achternamen. Wie nog geen vaste achternaam had, moest er een laten registreren. Lees meer bij patroniemen.
- Dienstplicht. Voor de Franse conscriptie werden in 1811 lijsten van mannelijke inwoners aangelegd. Later volgde de Nationale Militie.
Voorbeeld: een huwelijk op Tholen, april 1811
Uit het familieboek Drie eeuwen Verreck. Op 30 april 1811 trouwde in Sint-Maartensdijk, op Tholen, Dirk Hage, weduwnaar en gareel- en zadelmaker aan de Markt, met Rachel Laven, de dochter van de brouwer aan de Kaai. ●
Zeeland hoorde toen bij het Franse keizerrijk en de burgerlijke stand was net begonnen. Je ziet het aan de akte: uitgebreid, met beroepen en woonplaatsen, en verspreid over twee bladzijden. Dirk Hage werd 90 jaar; hij stierf in 1867. Lees het hele verhaal in De zadelmakers van Tholen.
En na 1813?
De Fransen vertrokken, maar de burgerlijke stand bleef. Ook nu nog maakt de gemeente een akte op van elke geboorte, elk huwelijk en elk overlijden. Voor genealogen is 1811 daarom een belangrijk jaar: vanaf dan zijn de gegevens vollediger en makkelijker te vinden.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wanneer begon de burgerlijke stand in Nederland?
In het grootste deel van het land in 1811. In Limburg en delen van Zeeland en Brabant al in 1796. Op 18 november 1811 was de invoering in heel Nederland rond.
Waarom zijn sommige akten uit 1811 zo uitgebreid?
De ambtenaren werkten met nieuwe, Franse voorschriften. Veel akten uit die eerste tijd zijn lang en volgen precies het voorgeschreven model.
Waar vind ik mijn voorouders van vóór 1811?
In de doop-, trouw- en begraafboeken van de kerk. Die liggen nu meestal bij het gemeentelijk of regionaal archief.
Hoe lang duurde de Franse tijd?
Van 1795 tot 1813. Holland was van 1810 tot 1813 echt ingelijfd bij het Franse keizerrijk.
Bronnen
- Invoering van de burgerlijke stand (1796 en 1811), NIDI, Demos jaargang 27 (2011)
- Informatieblad Burgerlijke stand, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (Limburg vanaf 1796, tienjarige tafels, openbaarheid)
- Bestuur in de Bataafs-Franse tijd (1795-1813), Parlement.com
- Informatieblad Doop-, trouw- en begraafboeken, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (Concilie van Trente 1563, inlevering 1811)
- Name taking records, Dutch Genealogy (naamsaanneming 1811, 1813 en 1825)
- Genealogische Gids 9: Militaire voorvaders, Drents Archief
- Drie eeuwen Verreck, familieboek van familiecadeau.nl
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken je voorouders op in de archieven en maken er een gedrukt familieboek van, met verhalen en echte akten. Vanaf €34,50, betalen pas na je akkoord.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord