Emigratie naar Amerika: voorouders die vertrokken
Vanaf ongeveer 1840 vertrokken steeds meer Nederlanders naar Amerika. Bekende groepen waren de afgescheidenen rond dominee Van Raalte, die in 1847 het latere Holland in Michigan stichtten, en de groep van Scholte in Pella, Iowa. Emigranten vind je terug in de staten van landverhuizers, het bevolkingsregister, passagierslijsten en Amerikaanse aankomstregisters.
Waarom Nederlanders vertrokken, en welke bronnen je helpen een emigrant te vinden.
Waarom gingen ze?
De stroom emigranten naar Amerika begon rond 1840. Historici noemen twee redenen die ongeveer even zwaar wogen:
- Geloof. In 1834 begon de Afscheiding: een groep gelovigen verliet de hervormde kerk. Voor een deel van de afgescheidenen speelde hun geloof een grote rol bij het vertrek.
- Armoede. De aardappeloogst mislukte in 1845 en 1846. Dat bracht veel gezinnen in moeilijkheden.
Waar gingen ze naartoe?
Dominee Albertus van Raalte vertrok in het najaar van 1846 met een eerste groep. In februari 1847 kwamen ze aan bij de Black River in Michigan; daar groeide de stad Holland. In de zomer van 1847 legde dominee Hendrik Scholte Pella aan, in Iowa.
Rond 1860 woonden er zo’n 30.000 in Nederland geboren mensen in de Verenigde Staten. Ongeveer de helft daarvan woonde in Michigan, Iowa of Wisconsin.
Bronnen in Nederland
Staten van landverhuizers. Vanaf 1848 maakten gemeenten elk jaar een lijst van wie er vertrok. De provincie verzamelde ze en stuurde een kopie naar het ministerie. Per gezinshoofd of alleenstaande staat er onder meer:
- naam en beroep, leeftijd of geboortedatum en godsdienst
- welstand en belastingklasse
- hoeveel mannen, vrouwen en kinderen meegingen
- bestemming en reden van vertrek
De landelijke reeks bij het Nationaal Archief loopt tot ongeveer 1877 en staat gescand op FamilySearch. Provinciale archieven hebben vaak eigen kopieën; die van Overijssel lopen het langst door. Voor Zeeland is er een index op Zeeuwen gezocht; voor Zuid-Holland zijn provinciale lijsten van 1850 tot 1899 bewaard. Let op: wie vertrok zonder zich af te melden, staat er niet in.
Bevolkingsregister. Kijk in het bevolkingsregister van de woonplaats. Bij vertrek staat vaak waarheen iemand ging.
De reis: passagierslijsten
Passagierslijsten uit de negentiende eeuw zijn in Nederland niet bewaard gebleven. Van de Holland-Amerika Lijn zijn wel de lijsten van 1900 tot 1969 bewaard. Die kun je doorzoeken via WieWasWie en bij het Stadsarchief Rotterdam.
Bronnen in Amerika
| Bron | Periode |
|---|---|
| Aankomst in Castle Garden, New York | 1820–1891 |
| Aankomst op Ellis Island, New York | 1892–1924 |
| Passagiers- en bemanningslijsten New York | 1925–1957 |
| Naturalisatie (staatsburgerschap) | vanaf 1794 |
Ook Amerikaanse volkstellingen, kerkboeken van Nederlandse gemeenten in Michigan en Iowa en grafstenen kunnen helpen. Let op: namen werden vaak aangepast. Een Jan werd vaak John, en ook achternamen kregen soms een Engelse spelling. Zoek dus breed.
Zo zoek je een emigrant
- Zoek de laatste vermelding in Nederland: bevolkingsregister of staat van landverhuizers.
- Noteer met wie hij of zij vertrok: het hele gezin, of samen met buren.
- Zoek de aankomst en de eerste woonplaats in Amerika.
- Zoek daarna in Amerikaanse volkstellingen en kerkboeken verder.
In een familieboek gaat het vooral om je rechtstreekse voorouders. Een broer of zus die naar Amerika vertrok, krijgt soms een eigen verhaal. Lees ook overleden voorouders zoeken.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wanneer emigreerden Nederlanders naar Amerika?
De stroom begon rond 1840 en werd groter na 1846–1847. Ook in de twintigste eeuw vertrokken nog Nederlanders, onder meer met de Holland-Amerika Lijn.
Wat zijn staten van landverhuizers?
Jaarlijkse lijsten van emigranten, vanaf 1848 per gemeente opgemaakt, met naam, beroep, gezin, bestemming en reden van vertrek.
Zijn er passagierslijsten van Nederlandse emigranten?
Van de negentiende eeuw zijn ze in Nederland niet bewaard. Van de Holland-Amerika Lijn zijn er lijsten van 1900 tot 1969.
Wie stichtte Holland in Michigan?
Een groep afgescheidenen rond dominee Albertus van Raalte, in 1847.
Mijn voorouder staat niet in de staten van landverhuizers. Wat nu?
Niet iedereen meldde zich af, en alleen gezinshoofden en alleenstaanden staan erin. Kijk in het bevolkingsregister van de woonplaats: daar staat bij vertrek vaak de bestemming.
Bronnen
- Emigration, CBG|Centrum voor familiegeschiedenis
- Source: Staten van Landverhuizers, Dutch Genealogy
- The founding of the last ‘colonies’, Rijksuniversiteit Groningen
- WieWasWie (WhoWasWho), CBG (passagierslijsten Holland-Amerika Lijn 1900–1969)
Liever laten uitzoeken?
Wij maken van een paar namen een gedrukt familieboek, met verhalen en akten. Vanaf €34,50, betalen pas na je akkoord.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord