Wat is het bevolkingsregister?
Het hele huishouden op één bladzijde
Het bevolkingsregister is de administratie waarin de gemeente bijhield wie er in elk huis woonde. Sinds 1 januari 1850 was elke gemeente verplicht zo’n register bij te houden. Je ziet er hele huishoudens in: ouders, kinderen, inwonende familie, kostgangers en dienstboden, met beroepen, adressen en verhuizingen.
Wat erin staat, hoe het veranderde, en hoe je het gebruikt naast de burgerlijke stand.
Wat is het bevolkingsregister?
De burgerlijke stand legt momenten vast: een geboorte, een huwelijk, een overlijden. Het bevolkingsregister laat zien hoe mensen leefden: met wie ze in huis woonden, wat ze deden en waar ze naartoe verhuisden.
Elk huishouden kreeg een bladzijde, met iedereen die er woonde: ook inwonende familie, kostgangers en dienstboden.
Je vindt de registers bij het gemeentelijk of regionaal archief. Veel ervan zijn gescand, en vaak is er een index op naam.
Van register tot persoonslijst
| Periode | Vorm |
|---|---|
| Vanaf 1850 | Bevolkingsregisters: dikke boeken, meestal per tien jaar afgesloten |
| 1909 tot 1920 | Gemeenten stappen over op losse gezinskaarten |
| Vanaf 1939 | Persoonskaarten: één kaart per persoon |
| Vanaf 1 oktober 1994 | Digitaal: de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) |
| Vanaf 2014 | De Basisregistratie Personen (BRP) |
Ook vóór 1850 hielden sommige gemeenten al lijsten van inwoners bij, en vanaf 1829 werden er volkstellingen gehouden.
Wat staat erin?
Latere registers hebben wel twintig kolommen. Meestal vind je:
- naam, geboortedatum en geboorteplaats;
- de relatie tot het hoofd van het huishouden;
- burgerlijke staat en kerkgenootschap;
- beroep;
- adres;
- waar iemand vandaan kwam en waar hij naartoe vertrok, met datum;
- de datum van overlijden.
Waarom het zo nuttig is
- Complete gezinnen. Je ziet ook kinderen die jong stierven of buiten de gemeente trouwden.
- Verhuizingen. De kolom “vertrokken naar” vertelt je waar je verder moet zoeken.
- Leven in huis. Een inwonende grootmoeder, een kostganger of een dienstbode vertelt iets over hoe een gezin leefde.
- Beroepen door de jaren heen. Je ziet hoe iemand van beroep wisselde.
Voor een parenteel of een compleet gezinsoverzicht is het bevolkingsregister bijna onmisbaar.
Zo zoek je in het bevolkingsregister
- Zoek eerst een akte. Uit de burgerlijke stand weet je waar en wanneer een gezin woonde.
- Kies het juiste register. Registers liepen meestal tien jaar. Neem het register van de periode en de plaats waar het gezin woonde.
- Gebruik de index. Veel archieven hebben de registers op naam doorzoekbaar gemaakt. Zo niet, dan hebben de boeken vaak een eigen register op naam.
- Volg de verhuizingen. Staat er “vertrokken naar”, zoek dan in het register van die plaats verder.
Een gezin kan in tien jaar op meerdere adressen staan. Lees daarom ook de aantekeningen in de kantlijn.
Wat is openbaar?
Oudere registers zijn openbaar en vaak gescand. Registers van ongeveer 1910 en later staan meestal niet meer online, omdat er nog levende mensen in kunnen staan. Je kunt ze soms wel in de studiezaal van het archief inzien.
Persoonskaarten zijn niet openbaar. Van mensen die vanaf 1939 zijn overleden, kun je tegen betaling een uittreksel opvragen bij het CBG, uit het Nationaal Register Overledenen.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Sinds wanneer bestaat het bevolkingsregister?
Sinds 1 januari 1850 was elke gemeente verplicht een bevolkingsregister bij te houden. Sommige gemeenten hadden al eerder lijsten.
Wat is het verschil met de burgerlijke stand?
De burgerlijke stand legt geboorte, huwelijk en overlijden vast. Het bevolkingsregister laat zien wie er samen in een huis woonde, en wanneer mensen verhuisden.
Waarom staat mijn voorouder twee keer in hetzelfde register?
Waarschijnlijk is hij binnen de gemeente verhuisd, of uit huis gegaan om te trouwen. Hij kreeg dan een nieuwe inschrijving bij het nieuwe huishouden.
Staan dienstboden en kostgangers er ook in?
Ja. Iedereen die in het huis woonde, werd ingeschreven, ook als hij of zij geen familie was.
Hoe kom ik aan de persoonskaart van mijn opa?
Als hij vanaf 1939 is overleden, kun je bij het CBG een uittreksel uit het Nationaal Register Overledenen aanvragen.
Bronnen
- Bevolkingsadministratie: uitleg bron, Stadsarchief Delft
- Informatieblad Bevolkingsregisters, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
- Persoonskaarten 1939-1994 en persoonslijsten, CBG Centrum voor familiegeschiedenis
- Informatie opvragen uit het Nationaal Register Overledenen, Rijksoverheid
- Stamboomonderzoek: stappenplan en tips, Het Utrechts Archief
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken je voorouders op in de archieven en maken er een gedrukt familieboek van, met verhalen en echte akten. Vanaf €34,50, betalen pas na je akkoord.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord