Wat is een memorie van successie?
Wat liet je voorouder na, en aan wie?
Een memorie van successie is de aangifte van een nalatenschap voor de belasting. Sinds 1806 moest na een overlijden worden opgegeven wat iemand naliet, wat het waard was en wie de erfgenamen waren. Voor stamboomonderzoek is dat goud: je ziet bezit en schulden, en vaak alle kinderen bij naam.
Wat een memorie van successie is, wat je eruit haalt en hoe je hem vindt.
Wat is een memorie van successie?
Als iemand overleed, moesten de erfgenamen aangifte doen van de erfenis. Dat was nodig voor het successierecht, de belasting op erfenissen. De aangifte heet een memorie van successie, of kort: successiememorie.
Sinds 1806 moest de nalatenschap van elke overledene zo worden opgegeven. Een ontvanger van de belasting schreef de aangifte in en schatte de waarde. Vóór 1806 bestonden er ook al heffingen op erfenissen, zoals de dertigste penning in Drenthe. Die gold alleen voor erfenissen aan verdere familie of aan niet-familie.
Wat staat erin?
Een memorie volgt een vast patroon. Je vindt er meestal:
| Gegeven | Wat je eraan hebt |
|---|---|
| Naam en woonplaats van de overledene, en waar hij of zij stierf | Bevestigt de overlijdensakte en geeft soms een adres |
| Burgerlijke staat | Was iemand getrouwd, weduwe of weduwnaar? |
| Waarde van de roerende goederen | Hoe welvarend het huishouden was |
| Ligging en waarde van huizen en land | Waar de familie bezit had, soms met perceel |
| Namen van erfgenamen en legatarissen | Kinderen, kleinkinderen of broers en zussen bij naam |
| Soms: of er een testament of andere notariële akte is | Een spoor naar het notariële archief |
Vooral de lijst van erfgenamen is waardevol. Daarin staan soms getrouwde dochters met hun man, of kleinkinderen van een overleden kind. Zo vind je takken van de familie die je nog niet kende.
Wie betaalde, en wie niet?
Erfgenamen in de rechte lijn, zoals kinderen en kleinkinderen, betaalden lange tijd geen successierecht. Vanaf 1878 moest ook de rechte lijn betalen, maar alleen als de erfenis na aftrek van schulden meer dan 1.000 gulden was.
Toch moest de nalatenschap worden opgegeven. Vind je voor een voorouder niets, dan kan dat verschillende oorzaken hebben: een aangifte die ontbreekt, een ander kantoor dan je dacht, of een heel kleine nalatenschap. Een kantoor besloeg vaak een hele regio, niet één gemeente.
Waar vind je memories van successie?
De memories liggen bij de regionale en provinciale archieven. Ze zijn openbaar als ze ouder zijn dan 75 jaar. Veel archieven hebben ze gescand en een index gemaakt.
- Op Open Archieven staat een index met ruim 1,3 miljoen persoonsvermeldingen, onder meer van het BHIC, het Zeeuws Archief, AlleFriezen, het Historisch Centrum Limburg, Het Utrechts Archief, AlleGroningers en het Noord-Hollands Archief.
- Voor Drenthe zoek je op AlleDrenten.
- Ook op WieWasWie en de sites van de archieven zelf kun je zoeken.
Begin met de overlijdensdatum uit de burgerlijke stand. De aangifte volgde meestal binnen enkele maanden. Zoek dan op naam in de index, of blader door de registers van het kantoor waaronder de woonplaats viel.
Tips om een memorie te lezen
- Lees eerst de kop. Daar staan naam, sterfdatum en de aangevers. Vaak zijn dat de kinderen of een voogd voor minderjarige kinderen.
- Let op de bedragen. Ze staan in guldens, centen en soms in oude maten voor land. Zie oude maten en munten.
- Zoek het testament. Staat er dat er een testament is, zoek dan in de notariële archieven naar de notaris.
- Vergelijk met akten. Een memorie is een belastingstuk, geen akte van de burgerlijke stand. Controleer namen en data altijd met de akten.
Wat het oplevert voor een familieboek
Akten vertellen wie er geboren werd en met wie iemand trouwde. Een memorie vertelt hoe iemand leefde: een eigen huis, een stuk land, een werkplaats, of juist schulden. Stierf een voorouder na 1806, zoals zadelmaker Dirk Hage in 1867, dan is de memorie van successie een logische volgende bron. Zulke details maken van een rij namen een verhaal in je familieboek.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Sinds wanneer bestaan memories van successie?
Sinds 1806 moest de nalatenschap van elke overledene worden opgegeven voor het successierecht.
Zijn memories van successie openbaar?
Ja, als ze ouder zijn dan 75 jaar. Veel archieven hebben ze online gezet, met scans en een index.
Staan alle kinderen in een memorie van successie?
Meestal wel, als erfgenamen. Kinderen die al overleden waren, worden soms vervangen door hun eigen kinderen. Controleer het altijd met de akten.
Wat is het verschil met een testament?
Een testament maakte iemand zelf bij de notaris, vóór zijn dood. De memorie van successie is de aangifte die de erfgenamen na het overlijden deden.
Bronnen
- Genealogische Gids 3: Wat bezaten zij?, Drents Archief
- Collectie Memories van successie, Open Archieven
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken de akten en bronnen over je voorouders op en maken er een gedrukt familieboek van.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord