Wat vind je in notariële archieven?
Wat ze bezaten, en wat ze nalieten
In notariële archieven vind je akten die voorouders bij de notaris lieten opmaken: testamenten, boedelinventarissen, verkopen van huizen en land, leningen en huwelijkse voorwaarden. Ze laten zien wat mensen bezaten en hoe ze met hun familie omgingen. Notariële akten zijn na 75 jaar openbaar en liggen meestal bij een archief.
Welke akten je kunt vinden, hoe je zoekt, en wat ze vertellen over het leven van je voorouders.
Wat zijn notariële archieven?
Een notaris maakt akten op voor belangrijke afspraken: over geld, bezit en erfenissen. Elke notaris bewaarde zijn akten, en na verloop van tijd kwamen die bij een archief terecht. Samen heten ze het notarieel archief.
Waar de burgerlijke stand zegt wanneer iemand leefde, vertelt een notariële akte hoe iemand leefde.
Welke akten vind je?
| Akte | Wat vertelt het |
|---|---|
| Testament | Wie wat erfde, en soms wie juist niets kreeg |
| Boedelinventaris | Een lijst van alles wat iemand bezat, soms tot de pannen en het beddengoed |
| Boedelscheiding | Hoe een erfenis werd verdeeld, met de namen van alle erfgenamen. Wettelijk was een notaris alleen nodig als een erfgenaam afwezig was of onder curatele stond, maar veel families gingen toch |
| Koop en verkoop | Huizen, land of een werkplaats die van eigenaar wisselden |
| Schuldbekentenis of hypotheek | Wie geld leende, en van wie |
| Huwelijkse voorwaarden | Afspraken over bezit voordat een paar trouwde |
| Contract voor een plaatsvervanger | Wie een ander betaalde om voor hem in dienst te gaan bij de militie |
Sinds wanneer?
In Holland waren er al vroeg notarissen. Het notarieel archief van Amsterdam loopt van 1578 tot 1915. In sommige plaatsen, zoals Wageningen, was er vóór 1811 geen notaris. Daar gingen zulke zaken langs het plaatselijk gerecht, en vind je ze in het oud-rechterlijk archief.
Op 1 maart 1811, in de Franse tijd, gingen Franse regels voor het notariaat gelden. In 1842 kwam er een Nederlandse wet op het notariaat.
Niet alles moest bij de notaris. Een hypotheek wel, sinds 1811. Voor het overdragen van een huis of land was een notariële akte pas vanaf 1956 verplicht. Wie in de 19e eeuw een huis kocht, deed dat dus niet altijd bij de notaris.
Hoe zoek je in notariële akten?
- Begin bij de index. Veel archieven hebben de akten (deels) op naam doorzoekbaar gemaakt, ook via Open Archieven.
- Gebruik het repertorium. Elke notaris hield een lijst bij van zijn akten, per dag. Er is meestal geen register op naam, dus je moet de lijst doorlezen.
- Zoek rond een overlijden. Na een sterfgeval volgden vaak een boedelinventaris en een boedelscheiding.
- Zoek bij de notaris in de buurt. Mensen gingen meestal naar een notaris in hun eigen streek.
Wanneer zijn akten openbaar?
Notariële akten zijn na 75 jaar openbaar. Testamenten van na 1 januari 1926 zijn er meestal uit gehaald; die worden pas na 100 jaar openbaar. Recentere akten blijven bij een notaris, en dan krijgen meestal alleen belanghebbenden inzage.
Een boedelinventaris kan een familieverhaal tot leven brengen: het gereedschap van een ambachtsman, het beddengoed in de bedstee. Lees zulke verhalen bij familieverhalen.
Meer in de kennisbank
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is een boedelinventaris?
Een lijst van alles wat iemand bezat, vaak opgemaakt na een overlijden. Soms staat er elke stoel en elke pan in.
Wanneer zijn notariële akten openbaar?
Na 75 jaar. Testamenten van na 1 januari 1926 zijn pas na 100 jaar openbaar.
Waar vind ik notariële akten?
Bij het regionaal of gemeentelijk archief van de plaats waar de notaris werkte. Recentere akten zijn nog bij een notaris.
Wat is een repertorium?
Een lijst die elke notaris bijhield van al zijn akten, dag voor dag. Er staat kort in wie er kwam en wat voor akte het was.
Had elke familie notariële akten?
Nee. Wie weinig bezat, ging zelden naar de notaris. Maar ook eenvoudige families lieten soms een testament of een koopakte opmaken.
Bronnen
- Informatieblad Notarieel archief, Gemeentearchief Wageningen (2026)
- Alle Amsterdamse akten: ruzie, rouw en roddels bij de notaris, 1578-1915, boekbeschrijving
- Genealogische Gids 9: Militaire voorvaders, Drents Archief
- Syllabus genealogie (2018), HCC Noord-Limburg
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken je voorouders op in de archieven en maken er een gedrukt familieboek van, met verhalen en echte akten. Vanaf €34,50, betalen pas na je akkoord.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord