Familierelaties: hoe noem je wie?

Neef en nicht: twee betekenissen

In het Engels heb je cousin en nephew. In het Nederlands gebruik je voor allebei hetzelfde woord: neef (of nicht voor een vrouw). Je neef kan dus de zoon van je broer zijn, maar ook de zoon van je oom.

Wil je duidelijk zijn, dan zeg je volle neef of volle nicht voor het kind van je oom of tante. Dat zijn neven en nichten die dezelfde grootouders hebben als jij.

In oude akten staat ook gewoon ‘neef’. Uit de tekst alleen weet je dus niet welke neef bedoeld is. Kijk daarom altijd naar de ouders van beide personen. Die vind je in de akten van de burgerlijke stand en, vóór 1811, in de doop-, trouw- en begraafboeken.

Alle familierelaties in één tabel

In deze tabel kijk je steeds vanuit jezelf. De laatste kolom geeft de graad van bloedverwantschap. Hoe je die telt, lees je hieronder.

Het woord achterneef heeft dus meer betekenissen. Dat is geen fout: het woord wordt echt zo gebruikt. Verder dan achterneef en achternicht gaan de meeste mensen niet. Wie nog verder weg staat, noem je meestal gewoon een verre neef of verre nicht.

Voor je voorouders zelf zijn er ook vaste woorden: overgrootouder, betovergrootouder en verder. Die staan op een rij bij namen voor voorouders.

Welke graad familie is iemand?

De graad van bloedverwantschap tel je zo: tel het aantal stappen van jou naar de gemeenschappelijke voorouder, en daarna van die voorouder naar de ander. Elke stap is één generatie.

Een voorbeeld: je volle neef. Jij gaat naar je vader (1) en naar je opa (2). Dan omlaag naar je oom (3) en naar je neef (4). Je volle neef is dus familie in de vierde graad. Het kind van je zus is familie in de derde graad: jij, je ouder, je zus, haar kind.

Volgens de Rijksoverheid is de graad van belang voor het erfrecht, voor curatele, bewind en mentorschap, en voor buitengewoon verlof. Adoptieouders en adoptiekinderen tellen mee als bloedverwanten.

Aangetrouwde familie

Familie van je man, vrouw of geregistreerde partner is aangetrouwd. In de wet heet dat aanverwantschap. Het ontstaat door een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Een samenlevingscontract geeft geen aanverwantschap.

• Je schoonouders zijn aanverwanten in de eerste graad. Ook een schoonzoon of schoondochter is eerste graad.
• Broers en zussen van je partner (zwager, schoonzus) zijn tweede graad.
• Ooms, tantes, neven en nichten van je partner tellen verder op dezelfde manier als bij je eigen familie.

Aanverwantschap houdt niet op na een echtscheiding, schrijft de Rijksoverheid.

Let op bij oude akten: het woord schoonmoeder betekent daar soms ‘stiefmoeder’.

Halfbroer, stiefzus en ‘van halven bedde’

Een halfbroer of halfzus heeft één ouder met jou gemeen: dezelfde vader of dezelfde moeder. Een stiefbroer of stiefzus is het kind van de nieuwe partner van je vader of moeder. Met een stiefbroer heb je geen ouder gemeen.

In oude akten staat voor half vaak van halven bedde. Een ‘zuster van halven bedde’ is een halfzus. Ook het woord voorkind kom je tegen. In de zeventiende en achttiende eeuw kon dat een kind uit een eerder huwelijk zijn. In de twintigste eeuw was het meestal een kind dat geboren was voordat de moeder trouwde.

Halfverwanten zijn belangrijk in een stamboom. In het familieboek Drie eeuwen Verreck trouwen in 1860 in Bergharen een halfneef en een halfnicht. Zij deelden dus voorouders. Dat heet kwartierverlies.

Familierelaties in je stamboom

In een kwartierstaat staan alleen je directe voorouders: ouders, grootouders, overgrootouders. Ooms, tantes en neven staan daar niet in. Wil je ook hen in beeld brengen, dan maak je een parenteel: alle nakomelingen van één voorouder.

Twijfel je hoe iemand bij je hoort? Teken het dan. Zet de gemeenschappelijke voorouder bovenaan en tel de stappen omlaag. Tips daarvoor vind je bij een stamboom tekenen. Wil je de hele familie in kaart brengen, begin dan bij stamboom maken.

Meer in de kennisbank

Lees ook

Veelgestelde vragen