Oude foto’s dateren: hoe oud is die familiefoto?

Stap 1: welk soort foto is het?

De techniek van een foto zegt veel over de tijd. Fotografie bestaat sinds 1839. Elke periode had zijn eigen soorten foto’s. De jaartallen hieronder zijn de periodes waarin ze het meest gemaakt werden; sommige soorten bleven langer in gebruik.

Rond 1900 hadden veel families een album met kartonnen bladen voor visitekaart- en kabinetportretten. Na de Eerste Wereldoorlog waren visitekaartportretten bijna verdwenen.

Stap 2: kijk naar de achterkant

Draai een foto op karton altijd om. De achterkant van visitekaartportretten veranderde in de loop van de tijd:

• Leeg: de vroegste visitekaart- en kabinetportretten hebben vaak een blanco achterkant.
• Naam van de fotograaf: eerst kort onder de foto, al snel uitgebreider op de achterkant.
• Rijk bedrukt: later kwamen er reclameteksten, prijzen die de fotograaf had gewonnen, en soms goud op zwart of donkerrood.

Staat er een naam, jaartal of opschrift in handschrift op? Schrijf dat over voordat het verder vervaagt. Bedenk wel dat zo’n opschrift soms veel later is toegevoegd, en niet altijd klopt.

Stap 3: zoek de fotograaf op

Op veel foto’s op karton staan de naam en het adres van de fotograaf. Dat is een goede aanwijzing. Fotografen verhuisden, gingen samenwerken of stopten. Als je weet in welke jaren een fotograaf op dat adres zat, weet je ook ongeveer wanneer de foto gemaakt is.

Zoek de naam van de fotograaf in oude kranten op Delpher: fotografen adverteerden vaak in de krant. Ook adresboeken van de stad, die veel archieven online hebben, laten zien waar iemand in een bepaald jaar woonde.

Stap 4: vergelijk met wat je van de familie weet

De sterkste aanwijzing komt vaak uit je eigen stamboom.

• Leeftijd: hoe oud zien de mensen eruit? Als je weet wanneer iemand geboren is, kun je het jaar schatten.
• Gelegenheid: een trouwfoto, een communiefoto of een foto in uniform hoort bij een gebeurtenis die je misschien in een akte terugvindt.
• Plaats: zat de fotograaf in een stad waar de familie in een bepaalde periode woonde? Dat kun je nagaan in het bevolkingsregister.
• Wie ontbreekt: een groepsfoto zonder het jongste kind is waarschijnlijk van vóór diens geboorte.

Kleding en kapsels geven ook een indruk, maar wees voorzichtig. Op het platteland en bij oudere mensen bleven ouderwetse kleren vaak lang in gebruik, en bij een fotograaf trok men zijn beste kleren aan.

Vraag ook in de familie rond. Vaak hebben neven of nichten dezelfde foto, maar dan met een naam op de achterkant. Leg foto’s naast elkaar: dezelfde fotograaf, hetzelfde karton of dezelfde achtergrond in de studio wijzen op ongeveer dezelfde tijd. Wat je vindt, kun je in je stamboom vastleggen; zie het stappenplan stamboom maken.

Noteer hoe zeker je bent

Een datering is bijna altijd een schatting. Schrijf daarom op waarop je die baseert, bijvoorbeeld: “ca. 1885–1895: visitekaartportret, fotograaf in Leiden, het meisje lijkt een jaar of tien.” Zo kan iemand anders later nagaan hoe je erbij kwam.

In onze familieboeken gebruiken we bij persoonsfeiten drie tekens: ● akte gezien, ◐ waarschijnlijk, ○ hypothese. Een foto zonder opschrift levert zelden meer op dan ◐: hij maakt iets waarschijnlijk, maar bewijst het niet.

Oude foto’s goed bewaren

• Bewaar foto’s donker, droog en niet te warm. Dus niet op zolder of in de kelder.
• Pak foto’s aan de randen vast.
• Schrijf niet met balpen op de achterkant. Gebruik een zacht potlood, licht drukkend.
• Scan of fotografeer ze, en deel de scans met de familie. Dan zijn ze niet weg als het origineel beschadigt.

Foto’s van voorouders horen in een familiegeschiedenis. In een familieboek kun je ze bij de juiste persoon zetten; je voegt ze toe in je account.

Lees ook

Veelgestelde vragen