Delpher: je voorouders zoeken in oude kranten

Wat is Delpher?

Delpher (delpher.nl) is een website van de KB, de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Je zoekt er gratis in de volledige tekst van oude kranten, boeken en tijdschriften. De site bestaat sinds 2013.

De KB noemt bijna twee miljoen kranten, van 1618 tot 1995. Daaronder landelijke kranten als De Telegraaf, de Volkskrant en Het Parool, en een keuze uit regionale kranten en kranten uit de koloniën. Niet elke krant en niet elk jaar is er. Vind je jouw streekkrant niet, kijk dan ook op de site van het regionale archief.

Kranten die meer dan 140 jaar oud zijn, zijn vrij van auteursrecht. Voor nieuwere kranten gelden soms beperkingen, vanwege auteursrecht en privacy.

Wat vind je over je familie?

• Familieberichten. Advertenties over een geboorte, huwelijk of overlijden. In de negentiende eeuw plaatsten vooral welgestelde families ze; ze waren kort en ondertekend door de naaste familie. In de twintigste eeuw staat er vaak meer in, zoals de namen van alle kinderen.
• Berichten van de burgerlijke stand. Gemeenten zetten geboorten, huwelijken en overlijdens kort in de krant. Handig als aanvulling op de akten van de burgerlijke stand.
• Nieuws. Een rechtszaak, een benoeming, een ongeluk of een winkel die opent. Zulke berichten maken van een naam in je stamboom een mens.
• Advertenties van bedrijven. Had je voorouder een winkel of werkplaats, dan adverteerde hij misschien.

Een familiebericht kan ook de begraafplaats noemen. Daarmee kun je verder zoeken naar het graf.

Zoektips: zo zoek je slim

Delpher heeft handige zoekopties. Typ ze in het zoekveld:

Na het zoeken kun je filteren. Kies bij Soort bericht voor Familiebericht: dan zie je alleen advertenties over geboorte, huwelijk en overlijden. Zet ook een periode en eventueel een plaats van uitgave. Via Uitgebreid zoeken heb je meer filters.

Let op spelling en leesfouten

Namen werden vroeger op veel manieren gespeld. In het familieboek Drie eeuwen Verreck staat dezelfde familie als Verek, Verrek, Verreck en zelfs ‘van Eck’. Zoek dus op alle vormen. Meer over namen lees je bij de familienaam Verreck.

Daarnaast leest de computer oude letters niet altijd goed. Dat heet OCR. Veel voorkomende fouten:

• m wordt gelezen als rn
• e wordt gelezen als c
• l wordt gelezen als 1

Verreck kan dus in de tekst staan als ‘Vcrreck’. Zoek je een vaste naam en vind je niets, probeer dan zulke fouten. Gebruik ook de oude spelling van gewone woorden: ‘Spaansche griep’ geeft meer dan ‘Spaanse griep’.

Stappenplan

1. Begin bij een akte. Zoek eerst de datum en plaats van overlijden of huwelijk op, bijvoorbeeld via WieWasWie.
2. Zoek op achternaam met plaatsnaam, met PROX ertussen.
3. Filter op Familiebericht en op de weken rond de datum.
4. Zoek bij een gewone naam op beide achternamen: die van de man en die van de vrouw.
5. Probeer spellingvarianten en OCR-fouten.
6. Bewaar wat je vindt. Je kunt krantenpagina’s downloaden. Noteer krant, datum en pagina.

Een voorbeeld. In het familieboek Drie eeuwen Verreck trouwen op 13 april 1899 in Kethel en Spaland Petrus Willebrordus Verreck en Alida Petronella de Bruin. Wil je weten of er een advertentie van dat huwelijk is, zoek dan op Verreck PROX Bruin. Zet de periode op april en mei 1899 en filter op Familiebericht. Vind je niets, probeer dan Verrek en de bekende leesfouten. Ook als je niets vindt, weet je iets: misschien plaatste de familie geen advertentie, of staat de krant van die streek (nog) niet in Delpher.

Meer dan kranten

Bij Boeken in Delpher staan ook telefoongidsen uit de periode 1901–1950, en bijvoorbeeld de adresboeken van de stad Utrecht. Lees daarover meer bij adresboeken en telefoongidsen.

Een leuke extra is de geboortedagkrant: vul een datum in en je ziet de kranten van die dag. Dat is een mooi detail voor een familieboek, bijvoorbeeld de krant van de dag waarop opa werd geboren.

Meer in de kennisbank

Lees ook

Veelgestelde vragen