Tuinders en arbeiders in het Westland
Van het land naar de stad.
Twee overgrootmoeders van Jan Verreck kwamen uit het Westland. Hun families werkten op het land, als arbeider, pachtersknecht of tuinier, tussen Wateringen, Naaldwijk, Vrijenban en Loosduinen. In de negentiende eeuw trokken ze naar de stad. In Schiedam trouwden in 1874 Jacobus de Bruin en Alida Hersbach, Jans overgrootouders.
Een verhaal uit het familieboek Drie eeuwen Verreck, over gewone werkmensen die in akten een naam en een gezicht krijgen.
Een bruiloft in Schiedam
Schiedam, 17 juni 1874. Jacobus de Bruin, geboren in Vrijenban bij Delft, trouwt met Alida Hersbach. Zij is de dochter van Pieter Hersbach, een tuinier uit ’s-Gravenzande. De ambtenaar van de burgerlijke stand begint de akte zo:
‘Op heden den zeventienden Junij achttien-honderd-vier-en-zeventig … ten einde een Huwelijk aan te gaan: Jacobus de Bruin … en Alida Hersbach …’ ●
De akte noemt ook de ouders van bruid en bruidegom. Zo staan vier betovergrootouders van Jan op één bladzijde. Dat is het mooie van een huwelijksakte: je komt er in één keer een generatie mee verder in je kwartierstaat.
De tekens in dit verhaal betekenen: ● akte gezien · ◐ waarschijnlijk · ○ hypothese.
Werk op het land
De families in dit hoofdstuk werkten met hun handen. In de akten staan ze als arbeider, pachtersknecht of tuinier. Pieter Hersbach (1817–1900) was tuinier in ’s-Gravenzande en later in Schiedam. Wilhelmus van Heijningen (1796–1852) uit Wateringen en Jacobus de Bruin waren arbeider. Willem van der Voort staat in 1813 in Loosduinen als pachtersknecht: hij werkte op de boerderij van een ander. Lees meer over dat werk bij landarbeider.
| Familie | Waar | Werk |
|---|---|---|
| Van Heijningen en Van Zwet | Wateringen, Naaldwijk | arbeider |
| Hersbach | Pijnacker, ’s-Gravenzande, Schiedam | tuinier |
| Van der Voort | Poeldijk, Loosduinen | pachtersknecht |
| De Bruin | Nootdorp, Vrijenban, Leidschendam | arbeider |
Twee maanden na elkaar
In het dorp Wateringen werden Wilhelmus van Heijningen (1796) en Helena van Zwet (1800) gedoopt. Het leven was er niet altijd zacht. Op 31 januari 1814 stierf Wilhelmus’ moeder Maria van Zwet, 42 jaar oud. Twee maanden later, op 29 maart, volgde zijn vader Nicolaas van Heijningen, 52 jaar. Wilhelmus was toen zeventien.
Hij trouwde met Helena van Zwet en bleef in Wateringen. Daar werd in 1840 hun dochter Gijsberta geboren. In 1868 trouwde zij in Schipluiden met kleermaker Johannes Petrus Verreck. ● Zijn familie was ruim een eeuw eerder als nieuwkomers in Delfland gekomen. Gijsberta stierf in 1927 in Naaldwijk.
Een bruiloft in de Franse tijd
Op 10 mei 1812 trouwden Joris Hersbach (28) uit Pijnacker en Jannetje Olijerhoek (24) uit Vlaardingen in Naaldwijk. Het was de Franse tijd: de burgerlijke stand bestond net. Daarom staan hun ouders in de akte. Lees hoe dat zat bij de Franse tijd en de burgerlijke stand. Joris stierf in 1847 in Pijnacker, waar hij ook geboren was.
Jannetje is niet de enige uit deze familie in het boek. Ook Maria Olierook, die in 1764 met Pieter Verreck trouwde, komt uit een Westlandse familie Olierhoek. Of de twee familie van elkaar zijn, is nog niet uitgezocht. Het boek laat die vraag eerlijk open.
En dan is er Claas de Bruin uit Nootdorp. Hij trouwde in 1788 in Delft met Mensje van Eijk uit Vrijenban. Claas en zijn zus Apolonia stierven allebei in 1845, op 90 en 87 jaar. Voor die tijd was dat uitzonderlijk oud.
Naar de stad
In de negentiende eeuw trokken de families naar de stad. Pieter Hersbach stierf in 1900 in Schiedam. Zijn kleindochter Alida Petronella de Bruin, geboren in Schiedam, trouwde op 13 april 1899 in Kethel en Spaland, net ten noorden van Schiedam:
‘Heden den dertienden April achttienhonderd negen en negentig … Petrus Willebrordus Verreck, oud dertig jaren, boerenarbeider, geboren te Schipluiden en wonende te Hof van Delft …’ ●
Het is het huwelijk van Jans grootouders. Bij de vader van de bruidegom staat ‘barbier(?)’: het woord is niet goed te lezen. Acht jaar later, bij de geboorte van zoon Piet in Schiedam, noemt Petrus zich fabrieksarbeider. Rond 1912 verhuist het gezin naar Den Haag. Daar wordt hij brandstoffen- en groentenhandelaar. Ook de familie Hage kwam daar terecht, lees van Batenburg naar Den Haag.
Wat zou er in jouw familie te vinden zijn?
Arbeiders en tuiniers lieten geen dagboeken of portretten na. Toch zijn ze goed te volgen. Elke geboorte, elk huwelijk en elk overlijden staat sinds 1811 in de burgerlijke stand. Veel van die akten zijn doorzoekbaar via Open Archieven. Waar de originelen liggen, lees je bij archieven in Zuid-Holland.
Komt jouw familie ook van het land, of uit een heel andere hoek? Met de namen van je grootouders kun je beginnen. Wij zoeken de akten op en maken er een gedrukt familieboek van, met verhalen zoals dit. Dat is ook een mooi cadeau.
Meer familieverhalen
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is een pachtersknecht?
Een knecht die werkte op de boerderij van een pachter. Een pachter huurde land van een eigenaar. De knecht had zelf geen land en werkte voor loon.
Wat was het verschil tussen een tuinier en een arbeider?
Een tuinier kweekte groente en fruit, vaak op eigen of gehuurde grond. Een arbeider werkte voor een ander, op het land of later in een fabriek. In akten zie je mensen soms van het ene naar het andere beroep gaan.
Waarom staan in akten uit 1812 de ouders erbij?
In 1811 werd in het grootste deel van Nederland de burgerlijke stand ingevoerd. In huwelijksakten werden vanaf toen de ouders van bruid en bruidegom genoemd. Zo kom je met één akte een generatie verder.
Waar vind ik akten uit het Westland?
Veel akten uit het Westland liggen bij het Historisch Archief Westland. Akten uit Schiedam en Kethel en Spaland liggen bij het Gemeentearchief Schiedam. Indexen van beide zijn te doorzoeken via Open Archieven.
Bronnen
- Gemeentearchief Schiedam: BS Schiedam huwelijken 1874, akte 63; BS Kethel en Spaland huwelijken 1899, akte 5; BS Schiedam geboorten 1907, akte 1028
- Historisch Archief Westland, via de indexen op Open Archieven
- Kaart Kethel en Spaland, J. Kuyper, ca. 1865, Gemeente-atlas van Nederland (publiek domein)
- Drie eeuwen Verreck, hoofdstuk II en V (familieboek, 2026)
Wat staat er in jouw familie?
Wij zoeken je voorouders op in echte akten en maken er een gedrukt familieboek van, vanaf €34,50.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord