Kleermaker: wat deed je voorouder?
Naald, schaar en een tafel bij het raam.
Een kleermaker maakte kleding op maat: hij nam de maat, knipte de stof en naaide alles met de hand. In de akten staat meestal gewoon "kleermaker", soms met "meester-" of "knecht" ervoor. Je vindt het beroep vanaf 1811 in de burgerlijke stand en daarna in het bevolkingsregister en de patentregisters.
Bijna elk dorp en elke stadswijk had vroeger een kleermaker, dus de kans is groot dat er een in jouw stamboom zit.
Wat deed een kleermaker?
Kleren kocht je vroeger niet in een winkel. Je liet ze maken. De kleermaker nam de maat, knipte de stof op een grote tafel en naaide alles met de hand. Hij werkte vaak met kleermakerszit op de tafel, dicht bij het raam voor het licht.
Hij maakte bijvoorbeeld jassen, vesten en broeken. Veel werk bestond ook uit verstellen en vermaken. Kleding was duur en ging lang mee.
Hoe staat een kleermaker in de akten?
In de meeste akten staat gewoon kleermaker, soms in oude spelling als kleermaaker. Let ook op woorden die iets zeggen over de positie:
| In de akte | Betekenis |
|---|---|
| meester-kleermaker | had een eigen werkplaats |
| kleermakersknecht | werkte in loondienst bij een meester |
| leerling | jongen die het vak leerde |
| naaister | vrouw die naaide, vaak thuis |
Vóór 1811 staat een beroep maar af en toe in doop- en trouwboeken. Daarna wordt het vaste prik.
Waar en wanneer kwam het voor?
Kleermakers zaten overal in Nederland, in steden en op het platteland. Het beroep bleef lang handwerk. Toen er steeds meer confectiekleding uit fabrieken kwam, kreeg de kleermaker minder werk.
In het familieboek Drie eeuwen Verreck komen kleermakers in Delfland voor. Lees meer over dat boek bij familieverhalen.
Het kleermakersgilde
In de steden waren veel ambachtslieden lid van een gilde. Een gilde regelde wie het vak mocht uitoefenen, hoe lang je leerling en knecht was en wanneer je meester werd. Op het platteland waren gilden veel minder gewoon.
De gilden verdwenen in stappen. Ze werden in 1795 officieel afgeschaft, kwamen terug en werden opnieuw opgeheven. In oktober 1818 kwam er definitief een einde aan het gildewezen in Nederland.
Een gildebrief of meesterproef van een voorouder vind je soms in het archief van de stad. Dat lukt vooral bij steden met een goed bewaard gildearchief.
Zo vind je meer over je kleermaker
- Begin bij de akten na 1811. In geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten staat het beroep van ouders, bruidegom, getuigen en aangevers. Lees hoe in de burgerlijke stand.
- Kijk in het bevolkingsregister. Vanaf 1850 hielden gemeenten bij wie waar woonde, met beroep. Meer in het bevolkingsregister.
- Zoek in de patentregisters. Van het begin van de negentiende eeuw tot 1893 moesten veel zelfstandigen een patent hebben: een vergunning waarvoor ze belasting betaalden. In de registers staan naam, adres en beroep.
- Kijk bij de notaris. Wie naar de notaris ging, moest zijn beroep opgeven. Denk aan koopakten van een werkplaats of een boedelinventaris met gereedschap. Zie notariële archieven.
Meer oude beroepen
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een kleermaker en een naaister?
Een kleermaker was meestal een man met een eigen vak en werkplaats. Een naaister was een vrouw die naaiwerk deed, vaak thuis of bij klanten aan huis.
Wat betekent kleermakersknecht in een akte?
Dat de man in loondienst werkte bij een meester-kleermaker. Hij had dus (nog) geen eigen zaak.
Hoe vind ik of mijn voorouder lid was van een gilde?
Kijk in het stadsarchief of er een gildearchief is van de kleermakers. Niet elk archief is bewaard, en op het platteland waren gilden zeldzaam.
Komt de achternaam Kleermaker van dit beroep?
Vaak wel. Veel achternamen zijn beroepsnamen. Lees meer bij familienamen.
Bronnen
- Jan Luyken, Kleermaker, 1694 (RP-P-1936-457), Rijksmuseum (via Wikimedia Commons)
- Het Menselyk Bedryf (1694), Wikipedia (Engels)
- 1795: big changes come in small hats, Textile Research Centre Leiden
- Genealogische Gids 7: Beroepen en ambachten, Drents Archief
- Informatieblad Patent, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken de beroepen van je voorouders op in echte akten en maken er een gedrukt familieboek van, vanaf €34,50.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord
