Oude beroepen van onze voorouders
Achter elk beroep in een akte zit een werkdag.
Oude beroepen vind je vooral in akten vanaf 1811: bij de vader, de bruidegom, de getuigen en de aangever. Woorden als gareelmaker, kastelein, dagloner of vroedvrouw vertellen hoe je voorouders leefden. Op deze pagina lees je wat zestien veelvoorkomende beroepen inhielden en hoe je er meer over vindt in de archieven.
Een beroep in een oude akte is vaak het eerste stukje van een verhaal over iemands leven.
Wat een beroep je vertelt
Een naam en een datum zeggen weinig over wie iemand was. Een beroep wel. Het vertelt hoe iemand zijn brood verdiende, waar hij werkte, met wie hij omging en of het gezin rond kon komen. Een meester-smid aan de markt leefde anders dan een dagloner op het land.
In 1694 maakten Jan en Caspar Luyken het prentenboek Het Menselyk Bedryf, met honderd beroepen. Veel van die prenten laten precies zien hoe het werk eruitzag.
Ambachten
- Kleermaker: maakte en verstelde kleding
- Zadelmaker en gareelmaker: zadels en paardentuig van leer
- Schoenmaker: maakte en repareerde schoenen
- Smid: ijzerwerk en hoefbeslag
- Timmerman: bouwen met hout
- Bakker: brood en koek
- Molenaar: graan malen, polders droog houden
- Herbergier en kastelein: drank, eten en onderdak
Land, water en industrie
- Lakenwever: wollen laken weven, vooral in Leiden
- Sigarenmaker: sigaren rollen, in de fabriek of thuis
- Tuinder: groente en fruit, bijvoorbeeld in het Westland
- Landarbeider: werk op het land van een ander
- Veenarbeider: turf steken en baggeren
- Schipper: vervoer over water
Zorg en huishouden
- Vroedvrouw: hulp bij de bevalling
- Dienstbode: huishoudelijk werk bij een ander
Oude beroepen in de akten
Vóór 1811 staat een beroep maar af en toe in de doop- en trouwboeken. In de akten van de burgerlijke stand staat het er bijna altijd bij. Sommige woorden zijn nu onbekend:
| In de akte | Betekenis |
|---|---|
| gareelmaker | maakte paardentuig van leer |
| kastelein | caféhouder of herbergier |
| dagloner | arbeider die per dag werd betaald |
| warmoezenier | groentekweker |
| bouwman, landbouwer | boer |
| mulder | molenaar |
| dienstmeid | vrouwelijke dienstbode |
In steden waren ambachtslieden vaak lid van een gilde. De gilden werden vanaf 1795 in stappen afgeschaft. In oktober 1818 kwam er definitief een einde aan.
Beroepen in een echt familieboek
In het familieboek Drie eeuwen Verreck komen veel beroepen voor: kleermakers in Delfland, zadelmakers en gareelmakers op Tholen, lakenwerkers en een kaardenzetter in Leiden, tuinders en arbeiders in het Westland, een groentenhandelaar, een sigarenwinkelier, een brouwer, een chirurgijn, een schoolmeester en een timmerman. Lees een verhaal uit dat boek in De zadelmakers van Tholen.
Zo vind je meer over het beroep van je voorouder
- Verzamel de akten. Zet de beroepen uit alle akten op een rij. Zo zie je of iemand van knecht meester werd, of van beroep wisselde.
- Kijk in het bevolkingsregister. Vanaf 1850 staat daar per persoon het beroep.
- Zoek in de patentregisters. Tot 1893 moesten veel zelfstandigen een patent hebben. Daarin staan naam, adres en beroep.
- Kijk bij de notaris. Wie naar de notaris ging, moest zijn beroep opgeven. Zie notariële archieven.
Alle beroepen
Bakker
Was je voorouder bakker, broodbakker of banketbakker? Lees wat het werk was, hoe het in akten staat en hoe je…
Lees meer →
Dienstbode
Was je voormoeder dienstbode of dienstmeid? Lees wat het werk inhield, hoe het in akten staat en hoe je haar…
Lees meer →
Herbergier
Was je voorouder herbergier, kastelein of tapper? Lees wat het werk was, wat kastelein in een akte betekent…
Lees meer →
Kleermaker
Was je voorouder kleermaker? Lees wat het werk inhield, hoe het in oude akten staat, wat het gilde deed en…
Lees meer →
Lakenwever
Was je voorouder lakenwever, wolkammer of kaardenzetter? Lees wat lakenwerkers deden, waar ze woonden en hoe…
Lees meer →
Landarbeider
Staat er "arbeider" of "dagloner" bij je voorouder? Lees wat landarbeiders deden, hoe ze leefden en hoe je…
Lees meer →
Molenaar
Was je voorouder molenaar of mulder? Lees wat een korenmolenaar en poldermolenaar deden, hoe het in akten…
Lees meer →
Schipper
Was je voorouder schipper, beurtschipper of veerman? Lees wat het werk was, hoe het in akten staat en waarom…
Lees meer →
Schoenmaker
Was je voorouder schoenmaker of schoenlapper? Lees wat het werk was, hoe het in akten staat, wat de…
Lees meer →
Sigarenmaker
Was je voorouder sigarenmaker, bosjesmaker of stripster? Lees wat het werk was, waar de sigarenindustrie zat…
Lees meer →
Smid
Was je voorouder smid, hoefsmid of grofsmid? Lees wat de dorpssmid deed, hoe het beroep in akten staat en hoe…
Lees meer →
Timmerman
Was je voorouder timmerman of scheepstimmerman? Lees wat het werk was, hoe het in akten staat, met een echte…
Lees meer →
Tuinder
Was je voorouder tuinder, warmoezenier of hovenier? Lees wat het werk was, hoe het Westland groeide en hoe je…
Lees meer →
Veenarbeider
Was je voorouder veenarbeider, turfmaker of turfsteker? Lees wat het werk was, waar en wanneer het voorkwam…
Lees meer →Vroedvrouw
Was je voormoeder vroedvrouw? Lees wat ze deed, het verschil met kraamvrouw en baker, en hoe je haar…
Lees meer →
Zadelmaker
Een zadelmaker of gareelmaker maakte zadels en paardentuig van leer. Lees hoe het beroep in akten staat en…
Lees meer →Meer oude beroepen
Lees ook
Veelgestelde vragen
Waar vind ik het beroep van mijn voorouder?
Vooral in de akten van de burgerlijke stand vanaf 1811 en in het bevolkingsregister vanaf 1850. Vóór 1811 staat het maar af en toe in doop- en trouwboeken.
Wat betekent "arbeider" in een oude akte?
Iemand die in loondienst werkte. Op het platteland was dat meestal landwerk. Lees meer bij landarbeider.
Wanneer werden de gilden afgeschaft?
Vanaf 1795 in stappen. In oktober 1818 kwam er definitief een einde aan het gildewezen in Nederland.
Zegt mijn achternaam iets over het beroep van mijn voorouders?
Soms. Namen als Bakker, Smit en Visser zijn beroepsnamen. Maar ze ontstonden vaak lang geleden. Zie familienamen.
Kunnen jullie de beroepen van mijn voorouders uitzoeken?
Ja. Voor een familieboek zoeken we de akten op, met de beroepen en wat die betekenden. Zie het familieboek.
Bronnen
- Het Menselyk Bedryf (1694), Wikipedia (Engels)
- Jan Luyken, Kleermaker, 1694 (RP-P-1936-457), Rijksmuseum (via Wikimedia Commons)
- 1795: big changes come in small hats, Textile Research Centre Leiden
- Genealogische Gids 7: Beroepen en ambachten, Drents Archief
- Informatieblad Patent, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
- De frequentste achternamen, Onze Taal (cijfers Meertens Instituut, 2003)
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken de beroepen van je voorouders op in echte akten en maken er een gedrukt familieboek van, vanaf €34,50.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord
