Sigarenmaker: wat deed je voorouder?
Tabak, dekblad en een vaste hand.
Een sigarenmaker rolde sigaren met de hand en legde het dekblad om het bosje tabak. Hij werkte in een fabriek of thuis. Bosjesmakers en strippers, vaak vrouwen en kinderen, deden het voorwerk. De sigarenindustrie groeide in Nederland vanaf ongeveer 1850, onder meer in Amsterdam, Kampen en rond Eindhoven, en bloeide tot rond 1920.
Rond 1900 werkten in sommige plaatsen duizenden mensen in de sigaren, in de fabriek of aan de keukentafel.
Wat deed een sigarenmaker?
Een sigaar bestaat uit binnengoed, een omblad en een dekblad. De stripper haalde de nerven uit de tabaksbladeren. De bosjesmaker maakte van binnengoed en omblad een bosje. De sigarenmaker deed het moeilijkste werk: het dekblad er strak omheen leggen.
Sigarenmakers waren bijna altijd mannen. Strippen deden eerst kinderen en later vooral vrouwen. Na het verbod op kinderarbeid van 1874 nam de sigarenmaker vaak zelf een bosjesmaker in dienst.
Hoe staat het in de akten?
| In de akte | Betekenis |
|---|---|
| sigarenmaker | rolde sigaren, legde het dekblad |
| bosjesmaker | maakte het bosje binnengoed |
| stripper, stripster | haalde nerven uit de bladeren |
| sigarenfabrikant | eigenaar van een sigarenmakerij |
| winkelier in sigaren | verkocht sigaren in een winkel |
Een echt voorbeeld uit het familieboek Drie eeuwen Verreck: in huwelijksakte nr. 2103 van ’s-Gravenhage uit 1906 staat Gérard Johan Hage (22), winkelier in sigaren, geboren in Batenburg. Hij trouwt Adriana Loozen (25) uit Leiden. ● akte gezien. Hij verkocht dus sigaren, en maakte ze niet per se zelf.
Waar en wanneer?
De sigarenindustrie begon in de centra van de tabakshandel, zoals Amsterdam en Rotterdam. Kampen werd belangrijk door de vakkennis die er al vroeg was. Later kwam er een concentratie in de Kempen rond Eindhoven, waar de lonen laag waren. In Eindhoven werkte in 1897 bijna een kwart van de bevolking in de tabaksindustrie.
Vanaf ongeveer 1850 groeide de industrie, met een dip in de jaren tachtig. Na 1920 was de bloeitijd voorbij en vanaf 1931 kwam de crisis. Na de Tweede Wereldoorlog werd het werk steeds meer door machines gedaan.
Thuiswerk en vakbond
Sigaren werden ook vaak thuis gemaakt. Een fabrikant leverde dan de tabak en betaalde per stuk. Rond Valkenswaard waren er naar schatting 250 thuiswerkers. Gilden bestonden toen al lang niet meer: die waren in 1818 definitief afgeschaft. Sigarenmakers organiseerden zich in de negentiende eeuw wel in vakbonden.
Zo vind je meer over je sigarenmaker
- Begin bij de akten na 1811. In geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten staat het beroep van ouders, bruidegom, getuigen en aangevers. Lees hoe in de burgerlijke stand.
- Kijk in het bevolkingsregister. Vanaf 1850 hielden gemeenten bij wie waar woonde, met beroep. Meer in het bevolkingsregister.
- Zoek bij regionale archieven. Voor Brabant zijn dat onder meer het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven en het BHIC. Zie archieven in Noord-Brabant.
- Zoek in kranten. Op Delpher vind je advertenties van sigarenfabrieken en -winkels.
Meer oude beroepen
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is een bosjesmaker?
Iemand die het bosje binnengoed met omblad maakte, waar de sigarenmaker daarna het dekblad om legde.
Wat deed een stripster?
Ze haalde de nerven uit de tabaksbladeren. Dat werk werd vaak door vrouwen gedaan, ook thuis.
Is een winkelier in sigaren hetzelfde als een sigarenmaker?
Nee. Een winkelier verkocht sigaren. Een sigarenmaker maakte ze.
Waar zaten de meeste sigarenfabrieken?
In Amsterdam, Rotterdam en Kampen, en later vooral in de Kempen rond Eindhoven.
Bronnen
- PIE-rapport 25: Tabaksverwerkende industrie, Projectbureau Industrieel Erfgoed
- Themablad sigarenindustrie, Cognito / Regionaal Historisch Centrum Eindhoven
- 1795: big changes come in small hats, Textile Research Centre Leiden
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken de beroepen van je voorouders op in echte akten en maken er een gedrukt familieboek van, vanaf €34,50.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord