Veenarbeider: wat deed je voorouder?
Twaalf weken turf, van maart tot juli.
Een veenarbeider won turf: gedroogd veen dat als brandstof werd gebruikt. Hij stak het uit de grond of baggerde het uit het water. In akten staat veenarbeider, turfmaker, turfgraver of gewoon arbeider. In Drenthe en Groningen lag de top rond 1870–1880. Het werk was seizoenswerk, ongeveer van half maart tot eind juli.
Eeuwenlang stookte Nederland op turf. Duizenden mensen haalden die met de hand uit het veen.
Wat deed een veenarbeider?
Bij droge vervening werd het veen eerst ontwaterd. Daarna werd de turf met de hand gestoken. Dat heet delfturf. Een ploeg van zes tot negen mensen werkte samen, soms met vrouwen en jongens erbij. Zo’n ploeg kon ongeveer 6.000 turven per dag maken.
Bij natte vervening werd het veen met een baggerbeugel uit het water gehaald, op het land uitgespreid en later in stukken gestoken. Dat heet slagturf.
Hoe staat het in de akten?
| In de akte | Betekenis |
|---|---|
| veenarbeider | werkte in de turfwinning |
| turfmaker, turfgraver | maakte of stak turf |
| arbeider | vaak ook veenarbeider, kijk naar de plaats |
| turfschipper | vervoerde turf over het water |
| verveener | had of leidde een veenbedrijf |
Staat er alleen arbeider en woonde je voorouder in een veengebied? Dan was hij misschien veenarbeider.
Waar en wanneer?
Turf werd al in de middeleeuwen gewonnen. In het noorden begonnen kloosters, vooral Aduard, met grootschalige winning. De turfproductie in Drenthe en Groningen was het grootst rond 1870–1880. In Zuidoost-Drenthe begon het steken bij Nieuw-Amsterdam in 1861 en bij Schoonebeekerveen in 1914.
Ervaren turfstekers kwamen vaak uit Friesland en Noord-Overijssel. Ze trokken mee met het werk. Arbeiders zonder vast contract woonden soms in hutten van plaggen, half in de grond. Dat ging door tot ver in de twintigste eeuw.
Een seizoen in het veen
Het hoogseizoen duurde ongeveer twaalf weken. Het begon rond half maart en stopte eind juli. Turf die later werd gestoken, droogde niet meer voor de winter. In de rest van het jaar zochten veenarbeiders ander werk, bijvoorbeeld op het land. Lees ook landarbeider.
Zo vind je meer over je veenarbeider
- Begin bij de akten na 1811. In geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten staat het beroep van ouders, bruidegom, getuigen en aangevers. Lees hoe in de burgerlijke stand.
- Kijk in het bevolkingsregister. Vanaf 1850 hielden gemeenten bij wie waar woonde, met beroep. Meer in het bevolkingsregister.
- Volg de verhuizingen. Veenarbeiders trokken mee met het werk. In het bevolkingsregister zie je waar het gezin vandaan kwam.
- Zoek bij het Drents Archief en de Groninger Archieven. Zie ons overzicht van archieven in Drenthe.
Meer oude beroepen
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen delfturf en slagturf?
Delfturf werd uit drooggelegd veen gestoken. Slagturf werd uit het water gebaggerd, gedroogd en dan in stukken gestoken.
Wanneer werkten veenarbeiders?
Vooral in het voorjaar en de vroege zomer, ongeveer van half maart tot eind juli.
Waar woonden veenarbeiders?
Vaste krachten huurden soms een klein stenen huis van hun baas. Losse arbeiders woonden soms in plaggenhutten.
Mijn voorouder heet "arbeider" in Drenthe. Was hij veenarbeider?
Dat kan. Kijk waar hij woonde en of de plaats in een veengebied lag.
Bronnen
- Turfsteken, Wikipedia
- Peat and peat bogs, De Hondsrug UNESCO Global Geopark
- Genealogische Gids 7: Beroepen en ambachten, Drents Archief
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken de beroepen van je voorouders op in echte akten en maken er een gedrukt familieboek van, vanaf €34,50.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord