Schoenmaker: wat deed je voorouder?
Leest, pik en een kist vol leer.
Een schoenmaker maakte schoenen van leer op een houten leest, of repareerde ze. Wie vooral repareerde, heette ook schoenlapper. Het beroep kwam in elk dorp voor. In de Langstraat in Brabant groeide er een hele schoen- en lederindustrie. In akten staat schoenmaker, schoemaker of schoenmakersknecht.
Schoenen waren duur en moesten lang mee, dus de schoenmaker had altijd werk.
Wat deed een schoenmaker?
De schoenmaker sneed het leer, vormde het over een houten leest en naaide of spijkerde de zool eronder. Hij maakte nieuwe schoenen en laarzen op maat. Een groot deel van zijn werk was repareren: een nieuwe zool, een hak, een scheur dichtnaaien.
Het leer kwam van de leerlooier. Op het platteland droegen veel mensen ook klompen. Die maakte de klompenmaker.
Hoe staat het in de akten?
| In de akte | Betekenis |
|---|---|
| schoenmaker, schoemaker | maakte en repareerde schoenen |
| schoenlapper | vooral reparaties |
| meester-schoenmaker | had een eigen werkplaats |
| schoenmakersknecht | werkte bij een meester |
| schoenfabriekarbeider | werkte later in een fabriek |
De achternaam Schoenmaker is een beroepsnaam. Hij zegt iets over het werk van een voorouder lang geleden, niet per se over jouw directe voorouders. Lees meer bij familienamen.
Waar en wanneer?
Schoenmakers zaten overal, in steden en dorpen. Eén streek werd bekend om leer en schoenen: de Langstraat, het gebied tussen Geertruidenberg en ’s-Hertogenbosch met plaatsen als Waalwijk. Daar werkten veel mensen in de schoen- en lederindustrie. In de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw moesten veel bedrijven sluiten.
Jan Luyken nam de schoenmaker op in zijn prentenboek Het Menselyk Bedryf uit 1694, met honderd beroepen.
Het schoenmakersgilde
In de steden waren veel ambachtslieden lid van een gilde. Een gilde regelde wie het vak mocht uitoefenen, hoe lang je leerling en knecht was en wanneer je meester werd. Op het platteland waren gilden veel minder gewoon.
De gilden verdwenen in stappen. Ze werden in 1795 officieel afgeschaft, kwamen terug en werden opnieuw opgeheven. In oktober 1818 kwam er definitief een einde aan het gildewezen in Nederland.
Zo vind je meer over je schoenmaker
- Begin bij de akten na 1811. In geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten staat het beroep van ouders, bruidegom, getuigen en aangevers. Lees hoe in de burgerlijke stand.
- Kijk in het bevolkingsregister. Vanaf 1850 hielden gemeenten bij wie waar woonde, met beroep. Meer in het bevolkingsregister.
- Zoek in de patentregisters. Van het begin van de negentiende eeuw tot 1893 moesten veel zelfstandigen een patent hebben: een vergunning waarvoor ze belasting betaalden. In de registers staan naam, adres en beroep.
- Kijk bij de notaris. Wie naar de notaris ging, moest zijn beroep opgeven. Denk aan de koop van een werkplaats of een boedelinventaris met gereedschap. Zie notariële archieven.
- Zoek in oude kranten. Op Delpher vind je advertenties van schoenmakers en schoenfabrieken.
Meer oude beroepen
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is een schoenlapper?
Een schoenmaker die vooral schoenen repareerde in plaats van nieuwe te maken.
Wat is de Langstraat?
Een streek in Noord-Brabant tussen Geertruidenberg en ’s-Hertogenbosch, bekend om de leer- en schoenindustrie. In Waalwijk staat het Schoenenkwartier.
Was mijn voorouder met de achternaam Schoenmaker ook schoenmaker?
Niet per se. De naam ontstond vaak lang geleden. Je moet de akten bekijken om te weten wat jouw voorouders deden.
Waar vind ik of hij een eigen zaak had?
In de patentregisters en in het bevolkingsregister. Daar staat het beroep, soms ook "zelfstandig" of "knecht".
Bronnen
- Het verhaal van de Langstraat, Schoenenkwartier Waalwijk
- Het Menselyk Bedryf (1694), Wikipedia (Engels)
- 1795: big changes come in small hats, Textile Research Centre Leiden
- Informatieblad Patent, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
- Genealogische Gids 7: Beroepen en ambachten, Drents Archief
Liever laten uitzoeken?
Wij zoeken de beroepen van je voorouders op in echte akten en maken er een gedrukt familieboek van, vanaf €34,50.
Maak een familieboek Betalen pas na je akkoord · drukken pas na jouw akkoord