Je familiegeschiedenis schrijven: zo maak je er een verhaal van

Begin met een vraag, niet met een lijst

De valkuil bij een familiegeschiedenis is dat het een opsomming wordt: geboren, getrouwd, overleden, en weer van voren af aan. Dat leest niemand uit.

Begin daarom met een vraag. Waarom woonde de familie in deze stad? Hoe kwam een beroep van vader op zoon? Waar kwam die vreemde achternaam vandaan? Een vraag geeft je verhaal richting, en de lezer een reden om door te lezen.

Zorg ook dat je weet voor wie je schrijft. Een boek voor je kinderen mag persoonlijk zijn, met je eigen herinneringen erin. Een boek voor de hele familie vraagt meer uitleg, want niet iedereen kent dezelfde mensen. Begin met de stamboom die je hebt; heb je die nog niet, lees dan eerst het stappenplan stamboom maken.

Kies een opbouw

Er zijn een paar beproefde manieren om een familiegeschiedenis in te delen:

In ons voorbeeldboek Drie eeuwen Verreck is gekozen voor tijdvakken: vijf hoofdstukken, van Nieuwkomers in Delfland (1739–1844) tot Naar Den Haag (1899–1939). Bekijk de opbouw in het voorbeeldboek.

Laat de akten spreken

Een kort citaat uit een echte akte maakt een verhaal levend. Neem de oude tekst over, en zet er een vertaling in gewone taal naast. Bijvoorbeeld uit het trouwboek van Schipluiden, 1739:

‘den 20 7ber Leonardus Verek J.M. van Schipluij met Anna Ofhuis J.D. van Wateringen.’

In gewone taal: op 20 september trouwde Leonardus Verek, jongeman uit Schipluiden, met Anna Ofhuis, jongedochter uit Wateringen. ‘7ber’ is september, J.M. en J.D. betekenen jongeman en jongedochter: ze waren niet eerder getrouwd.

Kies citaten die iets vertellen: een beroep, een adres, een handtekening of juist een kruisje omdat iemand niet kon schrijven. Hulp bij het lezen vind je bij oude akten lezen.

Vertel over de tijd en de plek

Van de meeste voorouders weet je alleen een paar data. De context vult het verhaal aan: hoe zag het dorp eruit, welk werk deed men daar, wat kostte brood, welke gebeurtenissen raakten de streek?

Een voorbeeld: in de huwelijksakte van Sint-Maartensdijk van 30 april 1811 trouwt Dirk Hage, weduwnaar, gareel- en zadelmaker aan de Markt, met Rachel Laven, dochter van de brouwer aan de Kaai. Uit die ene akte haal je een beroep, een adres en een familie van brouwers. Een inwonerslijst uit 1797 laat zien wie er nog meer aan de Markt woonden: een gareelmaker en een chirurgijn. Zo wordt een naam een buurt. Lees het hele verhaal in De zadelmakers van Tholen.

Goede bronnen voor context zijn oude kranten op Delpher, plaatselijke geschiedenisboeken, oude kaarten en prenten. Meer over beroepen van vroeger vind je bij beroepen van onze voorouders.

Wees eerlijk over wat je niet weet

Lezers vertrouwen een verhaal meer als je laat zien waar het onzeker wordt. Maak daarom onderscheid tussen wat je zeker weet en wat je vermoedt. In onze boeken gebruiken we drie tekens bij persoonsfeiten:

• ● akte gezien: het staat in een bron die we zelf bekeken.
• ◐ waarschijnlijk: er zijn goede aanwijzingen, maar geen sluitend bewijs.
• ○ hypothese: een vermoeden dat nog onderzocht moet worden.

Een voorbeeld: stamvader Leendert of Leonardus Verreck kwam mogelijk uit Mechelen; daar werd in 1710 een Leonardus Verreck gedoopt. Dat is niet bewezen, dus het is een hypothese ○. Je mag zo’n vermoeden opschrijven, als je er eerlijk bij zegt dat het een vermoeden is.

Schrijftips

• Schrijf voor een lezer van vijftien. Korte zinnen, gewone woorden. Leg oude woorden uit.
• Begin een hoofdstuk met een scène, bijvoorbeeld een bruiloft of een verhuizing, en vertel daarna de achtergrond.
• Gebruik namen spaarzaam. Te veel namen in één alinea maken het onleesbaar. Verwijs naar de kwartierstaat achterin.
• Vermeld je bronnen, in een voetnoot of achterin. Dan kan de volgende generatie verder zoeken.
• Voeg beeld toe: een akte, een kaart, een prent van een beroep, een oude foto.
• Sluit af met wat nog open is. Dat nodigt anderen in de familie uit om verder te zoeken.

Liever niet alles zelf schrijven? In een familieboek van familiecadeau.nl doen wij het archiefwerk en het schrijven; jij schrijft alleen het voorwoord.

Lees ook

Veelgestelde vragen