Wat is ondertrouw?

Wat is ondertrouw?

Wie wilde trouwen, moest zich eerst melden voor de ondertrouw. Het voorgenomen huwelijk werd opgeschreven, en daarna op drie zondagen bekendgemaakt: de geboden of afkondigingen. Zo kon iedereen die een bezwaar had, dat melden. Bijvoorbeeld als iemand al getrouwd was.

Kwam er na drie zondagen geen bezwaar, dan kon het huwelijk doorgaan. Dat gebeurde meestal kort daarna.

Voor jou als zoeker is de ondertrouw vaak de eerste plek waar een voorouder als volwassene opduikt. Je ziet waar hij of zij woonde, en met wie hij of zij een gezin begon.

Waar werd het opgeschreven?

Vóór 1811 hielden zowel kerken als het plaatselijk gerecht huwelijken bij. Daarom kun je een huwelijk soms in twee registers vinden: bij de kerk en bij het gerecht.

De afkondigingen gebeurden in de woonplaats van het paar. Woonde iemand er korter dan zes maanden, dan ook in de vorige woonplaats. Kwamen bruid en bruidegom uit verschillende plaatsen, zoek dan in beide. De ene versie geeft soms meer gegevens dan de andere, zoals de namen van de ouders.

Trouwde het paar in een andere plaats dan waar de ondertrouw was, dan werd vaak een attestatie meegegeven: een verklaring dat er geen bezwaar was. In het register staat dan waar die naartoe ging. Zo weet je waar je het huwelijk zelf moet zoeken.

Wat staat er in een ondertrouwregister?

• de namen van bruid en bruidegom;
• hun woonplaats en soms hun geboorteplaats;
• of ze eerder getrouwd waren: j.m. (jongeman) en j.d. (jongedochter) betekent van niet, wed. betekent weduwnaar of weduwe;
• soms de leeftijd, de ouders of de getuigen;
• in de kantlijn soms de datum van het huwelijk zelf.

Ondertrouwregisters zijn vaak informatiever dan de trouwboeken zelf.

Voorbeeld: Schipluiden, 1739

Uit het familieboek Drie eeuwen Verreck. Zo ziet een inschrijving in het trouwboek van Schipluiden eruit, op 20 september 1739:

‘den 20 7ber Leonardus Verek J.M. van Schipluij met Anna Ofhuis J.D. van Wateringen.’

“7ber” is september, de zevende maand van de oude Romeinse kalender. J.M. en J.D. betekenen jongeman en jongedochter: ze waren allebei niet eerder getrouwd. De bruidegom kwam van Schipluiden, de bruid van Wateringen. Bij zo’n paar loont het om ook in Wateringen te zoeken.

Na 1811, en het einde in 2015

Met de burgerlijke stand werd ook de afkondiging een taak van de gemeente. In huwelijksakten van na 1811 staan de data van die afkondigingen vermeld.

Het woord ondertrouw bleef lang in gebruik. Sinds 1 september 2015 bestaat de ondertrouw niet meer: een paar meldt het voorgenomen huwelijk nu, ook elektronisch, bij de gemeente waar ze willen trouwen.

Meer in de kennisbank

Lees ook

Veelgestelde vragen